Category: Text

概要

フランツ・シューベルト（1797–1828 ）は、音楽史において最も重要な作曲家の一人です。彼はウィーン古典主義の頂点を極めた人物であると同時に、ロマン主義の先駆者とも称えられています。31歳という若さでこの世を去りましたが、 1,000曲を超える膨大な作品群を残しました。

彼の生涯と作品の概要は次のとおりです。

1. 「歌の王子」 ：彼の音楽的遺産

シューベルトは歌曲で最もよく知られています。彼はゲーテやシラーといった偉大な作曲家の詩に曲をつけ、ピアノ曲を独立した芸術形式へと高めました。

連作歌曲: 「 Die schöne Müllerin 」やダークな「 Winterreise」などの作品は音楽史のマイルストーンです。

注目すべき個別の作品: 「 Erlk könig 」 、「 Das Heidenröslein 」、または「Ave Maria 」 。

器楽音楽: 歌曲のほかに、重要な交響曲 ( 「未完成」など)、ピアノソナタ、室内楽 ( 「ます五重奏曲」など) を作曲しました。

2. ウィーンでの生活：天才と貧困の間

シューベルトの人生は親しい友人との交流が特徴であったが、経済的な不安や健康上の問題も抱えていた。

神童としての存在:ウィーンの宮廷礼拝堂で歌っていた少年だった彼は、しっかりとした教育を受けたが、父親の安定した教師の職業を辞退し、フリーランスの作曲家としての不安定な人生を選んだ。

ホールにあまり行けなかったため、彼の作品の演奏はプライベートな場で行われることが多かった。友人たちとのこうした親しい夜は「シューベルティアデス」と呼ばれていた。

悲劇的な最期：シューベルトは若くして梅毒に罹患し、 1828年に31歳という若さで亡くなりました。おそらくチフスの影響によるものと思われます。シューベルトの希望により、深く敬愛していたルートヴィヒ・ヴァン・ベートーヴェンの近くに埋葬されました。

二つの時代の架け橋

シューベルトの音楽は、独特の憂鬱さとメロディーに対する素晴らしい才能が特徴です。

調和

長調と短調が突然変化し、深い憧れや悲しみを表現することが多い。

詩

彼の器楽音楽は、まるで人間の声のために書かれたかのように、しばしば「歌われている」ように聞こえる。

構造

彼は古典的な形式（交響曲、ソナタ）を保持しましたが、そこにロマン主義の感情的な内容を満たしました。

「ベートーベンの後に、誰が何かを創造できるだろうか？」 – シューベルトのこの有名な言葉は、彼のロールモデルへの大きな敬意と、ウィーンの作曲家として彼が受けていたプレッシャーを表しています。

生前から高く評価されていましたが、彼の真の天才性と作品の全容は、彼の死後数十年経ってから、ロベルト・シューマンやヨハネス・ブラームスなどの音楽家によって初めて発見されました。

歴史

フランツ・シューベルトの生涯は、憂鬱なロマン小説のようです。全能の偶像の影で抑えきれない創造性と、未完の夢に満ちた世界を残して早すぎる死を迎えた物語です。

探求者の初期の時代

シューベルトは1797年、ウィーン郊外の教師一家に生まれました。父は既に彼を将来教育者にすることを期待していましたが、この若き天才は音楽の道に運命づけられていました。少年時代、彼はその素晴らしい歌声を買われ、ウィーン宮廷楽団の聖歌隊員として受け入れられました。そこで彼はアントニオ・サリエリに師事し、サリエリはすぐに、この内気な少年が歌唱力だけでなく、年齢をはるかに超えた深い音楽理解力も持っていることを見抜きました。

自由への逃避

声帯を損傷した後、シューベルトは当初、父の遺志を継ごうと助手として働きました。しかし、彼の心は教室には向いていませんでした。密かに作曲を続け、一日に数曲を作曲することも珍しくありませんでした。1818年、彼は堅固な官僚制度を離れ、ウィーンでフリーランスの作曲家として生きていくという大胆な決断を下しました。固定された著作権やストリーミング収入のない時代には、これは非常にリスクの高い試みでした。

「ボヘミアン」の生活

ほとんど収入がなく、大きな公的依頼も受けなかったため、交友関係が彼の生活の中心となった。画家、詩人、歌手たちは彼の周りに緊密なコミュニティを形成し、彼らは彼を「シュヴァンメル」（小柄でずんぐりとした体格にちなんで）と親しみを込めて呼び、有名な「シューベルティアード」を主催した。これはウィーンの居間で開かれる私的な夜会で、シューベルトはピアノの前に座り、新作の曲を演奏した。この時、彼はスターであったが、交友関係の外では、長い間ルートヴィヒ・ヴァン・ベートーヴェンの影に隠れていた。ベートーヴェンは彼が熱烈に尊敬していたにもかかわらず、生前はほとんど口をきくことさえなかった。

病気と「冬の旅」

1823年、当時不治の病であった梅毒の診断が彼の人生に転機をもたらしました。この暗い確信は彼の音楽を根本的に変えました。若々しい軽やかさは失われ、より深く、より深遠で、より実存的なものへと変化しました。彼は時代の潮流に逆らって作曲するようになりました。最も悲惨な作品である歌曲集『冬の旅』は、この時期に作曲されました。彼が友人たちにこの歌曲を演奏すると、彼らはその荒涼とした寂寥感に愕然としました。しかし、シューベルトはこう言いました。 「私は他のどの歌よりもこの歌が好きだし、あなたもきっと気に入るだろう。 」

突然の終わり

1828年、事態は好転し始めたように見えた。シューベルトは初めてで唯一の公開演奏会を開き、大成功を収めた。しかし、彼の体は衰弱しきっていた。病気とさらなる感染症（おそらくチフス）に苦しみ、1828年11月、兄の家でわずか31歳で亡くなった。

ヴェーリング墓地に埋葬されました。そこはベートーヴェンの墓からわずか数歩のところでした。墓石には、友人のフランツ・グリルパルツァーが有名な言葉を刻ませました。「死はここに豊かな財産を埋葬したが、それよりも美しい希望を埋葬した。」彼が残した「財産」が既に完全なものであったことに、世間が気づいたのは、数世代も後のことでした。

年表

幼少期と厳格な学校生活（1797–1813 ）

日、ウィーン＝リヒテンタールに生まれました。校長の息子として、彼の進路は決まっていたかのようでした。しかし、彼の音楽的才能は圧倒的で、11歳で帝室礼拝堂の聖歌隊員に採用されました。そこで彼は一流の教育を受け、著名なアントニオ・サリエリに師事しました。この幼い頃から、彼は市内の寄宿学校での厳しい寄宿生活という困難な状況下でも、熱心に作曲を始めました。

「奇跡の年」と二重の重荷（1814-1817年）

声が枯れていくと、彼は寄宿学校を辞め、しぶしぶ父の助手として働き始めた。この時期は、ほとんど想像を絶するほどの多作さで特徴づけられた。 1814年、わずか17歳にして、現代ドイツ芸術歌曲の誕生とされる歌曲「紡ぎ車のグレートヒェン」を作曲した。1815年だけでも、昼間は子供たちを教えながら、140曲以上の歌曲（ 「魔王」を含む）、2つの交響曲、そして数曲のオペラを作曲した。

未知への飛躍（1818–1822 ）

1818年、シューベルトはブルジョワ階級の安泰な生活から脱却し、教師としてのキャリアを永久に諦め、ウィーンでフリーランスの芸術家としての道を選んだ。夏はハンガリーでエステルハージ伯爵の娘たちの音楽教師を務めたが、その後活気あふれるウィーンに戻った。この時期に、最初のシューベルティアード、つまり友人たちが彼の音楽を称えた伝説的な私的な集まりが行われた。芸術面では、より大規模な作品へと挑戦し、有名な「鱒五重奏曲」 （1819年）や「未完成」交響曲（1822年）の制作に取り組んだ。

成熟期の暗黒時代（1823–1826 ）

1823年はシューベルトにとって悲劇的な転機となる年でした。梅毒とみられる重病に倒れたのです。数ヶ月にわたる入院生活と不治の病の確信は、彼の音楽的成長を劇的に深めました。苦痛と憂鬱にもめげず、この時期に彼は歌曲集『美しき水車小屋の娘』や弦楽四重奏曲『死と乙女』といった傑作を生み出しました。彼の音楽はより実存的で、より暗く、より形式的に確信に満ちたものとなりました。

激怒の結末（1827–1828 ）

シューベルトの晩年は、前例のない創作の狂乱の年でした。1827年、憧れのベートーヴェンが亡くなった後、彼はその遺産を受け継ごうと決意したかのようでした。記念碑的な「大ハ長調交響曲」 、幻想的な最後の3つのピアノソナタ、そして悲痛な連作「冬の旅」を作曲しました。1828年3月26日、彼は初めてにして唯一の公開演奏会を開き、大成功を収めました。しかし、彼の回復は長くは続きませんでした。1828年11月にチフスに罹患し、11月19日に31歳という若さで亡くなりました。

シューベルトはウィーンを越えて名声を獲得し始めた矢先に生涯を終えた。彼が残した作品群の全容は、世界が徐々に理解するようになった。

音楽の様式、運動、時代

フランツ・シューベルトの音楽は、音楽史における最も興味深い岐路の一つに立っています。彼はまさに「橋渡し」の名手であり、その作品は本質的な側面を無視することなく、単純に分類することはできません。

時代：ウィーン古典主義とロマン主義の間

シューベルトは地理的にも文化的にもウィーン古典主義に深く根ざしています。彼はハイドン、モーツァルト、そして特にベートーヴェンの影の下で育ち、交響曲、弦楽四重奏曲、ソナタといった厳格な形式を彼らから学びました。しかし、彼はこうした外的な構造を維持しながらも、全く新しい精神、すなわちロマン主義をそこに注ぎ込んだのです。

ロマン派時代において、個人的、主観的な感情、憧れ、そして自然体験が前面に押し出されました。シューベルトは、当時のこうした文学的潮流を一貫して音楽に翻訳した最初の人物でした。彼の音楽はもはや単に「美しく整えられた」ものではなく、しばしば深遠で、探求的で、深い感情を抱かせるものとなっています。

歌のような品質と大胆なハーモニー

シューベルトの作風は、尽きることのない旋律的感性によって特徴づけられます。彼は歌曲という観点から思考し、偉大な交響曲やピアノ曲の中にさえ、歌曲のように響く主題が見られます。もう一つの特徴は、和声に対する先見の明のあるアプローチです。彼はしばしば長調と短調を急激に切り替え、希望と絶望の揺れ動きを音楽的に象徴しています。

古いのか新しいのか？伝統的か革新的か？

この質問に対する答えは多面的です。なぜなら、シューベルトは同時にその両方であったからです。

形式においては伝統的：彼は古いジャンルを打ち破る革命家ではなかった。交響曲の4楽章構成とソナタ形式を堅持した。この点において、彼の音楽は同時代の人々にとって馴染み深く「古典的」なものと映ることが多かった。

表現におけるラディカルさ：歌曲集『冬の旅』や弦楽四重奏曲『死と乙女』といった後期の作品において、シューベルトは心理表現の限界を押し広げました。孤独、死の近さ、そして実存的な不安を音楽に織り込んだ手法は、当時としては全く斬新で大胆なものでした。彼は「天上の長さ」 （後にロベルト・シューマンがそう呼んだ）と、遥か未来を予感させる和声的変奏によって、古典音楽の明確な構造を解体しました。

ジャンルにおける革新性：彼の最大の革新は、芸術歌曲の高揚であった。シューベルト以前、歌曲は比較的単純で社交的なジャンルであった。彼はそれを非常に複雑なドラマへと変貌させ、ピアノはもはや単なる伴奏ではなく、積極的に雰囲気を形作るようになった（風車の騒音、夜通しの馬車、寒さに震える感覚など） 。

分類: 古典主義、バロック、それともナショナリズム?

バロック（古典派以前の時代）との接点はほとんどありませんでした。また、民俗的な要素を音楽に取り入れていたものの、 19世紀後半のナショナリズムともほとんど関わりがありませんでした。

、想像力、主体性）の完璧な共生関係を体現しています。彼は外面的には穏健な革新者でしたが、内面的には人間の魂の急進的な探求者でした。

音楽ジャンル

並外れた多様性を特徴としています。彼は当時一般的だったほぼすべてのジャンルを作曲し、親密な室内楽から大規模な交響曲まで、独特の「歌曲のような」言語をしばしば生み出しました。

活躍した主な音楽ジャンルは次のとおりです。

1. 芸術歌曲

これはシューベルトが音楽史にもたらした最も重要な貢献です。彼は歌曲を単なる娯楽から高度に複雑な芸術形式へと高めました。

ソロ曲：声楽とピアノのための作品600曲以上（例： 「エルキング」 ） 。

「美しい水車小屋の娘」や「冬の旅」といった、最初の大規模で一貫性のある歌曲集を作曲しました。これらの歌曲集では、複数の歌曲を通して、一貫した物語や雰囲気が展開されます。

多声歌曲:シューベルトは、社交の場のために、男声合唱、女声合唱、混声合唱のための作品を数多く書きました。

2. 室内楽

シューベルトの卓越した才能は、古典的な構造とロマン派の感情を組み合わせた室内楽に表れています。

弦楽四重奏曲: 彼の後期の四重奏曲(例えば「死と乙女」 )はこのジャンルの最高傑作の一つです。

より大規模なアンサンブル: 有名な「トラウト五重奏曲」や弦楽器と管楽器の八重奏曲は、親密な雰囲気の中にオーケストラの豊かさをもたらす彼の才能を示しています。

さまざまな楽器のためのソナタ: 一例としては有名な「アルペジョーネ・ソナタ」があり、現在では主にチェロやビオラで演奏されています。

3. ピアノ音楽

ピアノはシューベルトにとって最も個人的な楽器であり、彼はほぼ毎日ピアノの前に座っていました。

ピアノソナタ: 彼の 21 のソナタは、古典的な始まりから、彼が亡くなった 1828 年の幻想的でほとんど別世界の後期ソナタまで、彼の発展を反映しています。

特徴的な小品： 「即興曲」や「音楽のひととき」で、彼はロマン主義の典型となる、短くて雰囲気のあるピアノ曲を発明しました。

ピアノ四手曲:このジャンルでは、彼は最も多作な巨匠でした(例: ヘ短調幻想曲)。これはウィーンの国内音楽文化に理想的な音楽だったからです。

4. 管弦楽曲

シューベルトは生前、彼の偉大な管弦楽曲を聴く機会がほとんどなかったにもかかわらず、記念碑的な貢献を残しました。

交響曲：彼は合計8曲（数え方によっては9曲）の交響曲を作曲しました。 「未完成」（第7番/第8番）と「大ハ長調交響曲」 （第8番/第9番）は、ベートーヴェンに次ぐ交響曲の中でも最も重要な作品の一つです。

序曲:彼は、当時流行していたロッシーニスタイルの影響を受けたいくつかの独立した序曲を作曲しました。

5. 教会音楽と舞台作品

ミサ曲：シューベルトはラテン語ミサ曲を6曲作曲しました。特に「ドイツミサ曲」は有名で、そのシンプルで民俗的な言語表現から、今日でも多くの教会で歌われています。

オペラとジングシュピール：これは彼が生涯を通じて最大の成功を求めた分野でしたが、最も成功することは稀でした。 『フィエラブラス』や『アルフォンソとエストレージャ』といった作品は、台本が貧弱なことも多いものの、音楽的に素晴らしい逸品が散りばめられています。

舞台音楽: 演劇「ロザムンデ」の音楽は、彼が作曲した最も有名な作品です。

シューベルトはこれらのジャンルの境界を取り払うことに成功しました。彼はピアノで「歌い」、オーケストラを壮大で色彩豊かな歌のように響かせることが多かったのです。

音楽の特徴

シューベルトの音楽は、独特の感情の深みを特徴としており、しばしば「涙を浮かべながら微笑む」と評されます。彼は極度の親密さとオーケストラの力強さを融合させる技巧を熟知していました。彼のスタイルを紛れもないものにしている本質的な特徴は次のとおりです。

1. メロディーの優位性（歌のような性質）

シューベルトの最大の特徴は、尽きることのないメロディーの豊かさです。ピアノ独奏、弦楽四重奏、あるいは大編成のオーケストラのために作曲する時でも、彼は「歌曲作曲家」のように考えました。彼の主題はしばしば極めて叙情的で、自己完結的であり、耳にすぐに残る自然な美しさを備えています。複雑な器楽のパッセージでさえ、彼の手にかかると「歌われた」物語のように聞こえることがよくあります。

2. 長調と短調の振動

シューベルトは和声の両義性を表現する達人です。彼の音楽の特徴は、喜びに満ちた長調から悲しみに満ちた短調への、しばしば唐突な転換にあります。彼はこの技法を用いて、幸福の儚さや夢の中に現実が入り込む様子を表現しています。多くの場合、わずか1小節の中で気分が一変し、彼の音楽は古典派の伝統をはるかに超える心理的な複雑さを帯びています。

3. 革新的なハーモニーと大胆な転調

、調性がどのように発展していくかについて厳格な規則を主に守っていましたが、シューベルトは和声の自由の先駆者でした。彼は中音階の転換を好み、特別な音色効果や感情的な衝撃を生み出すために、しばしば遠く離れた調（例えばハ長調から変イ長調へ）へと飛び移りました。これは、後にリストやワーグナーの作品において重要な役割を果たす発展をすでに予見していました。

4. 「天の長さ」

この有名な用語はロベルト・シューマンに由来し、シューベルトが主題を単に簡潔に表現するのではなく、壮大な、まるで催眠術のような反復の中で主題を味わう傾向を表現した。シューベルトは時間をかけて演奏する。彼は雰囲気を作り上げ、その中で長く演奏する。それが彼の大規模な器楽作品（例えばハ長調交響曲）に、瞑想的で、ほとんど時代を超越した性質を与えている。

5. ピアノの解放

歌曲の領域において、シューベルトはピアノの役割を根本的に変えました。ピアノはもはや単なる和音を奏でる伴奏楽器ではなく、シューベルトの音楽において、共演者としての役割を果たします。

これは糸を紡ぐ車 (Gretchen am Spinnrade) の回転を模倣したものです。

馬が疾走する音（エルキング）が聞こえるようになります。

水のきらめきや鳥の羽ばたきを表現します。

6. 駆り立てられた気持ちを表現するリズム

シューベルトの音楽は、しばしば絶え間なくさまようリズム（多くの場合、2/4拍子の付点リズム）を特徴としています。これは、ロマン派の「放浪者」というモチーフ、つまり家を失い、常に移動し続けなければならない人物を反映しています。このリズムの落ち着きのなさは、特に室内楽や後期の歌曲集に顕著に表れています。

7. 人気と芸術的価値

シューベルトは、民謡のようにシンプルで耳に残る音楽（例えば「ハイデン・レースライン」や「神殿の前の丘で」 ）でありながら、高度な芸術的技巧を駆使して作曲するという稀有な才能を持っていました。彼はウィーン郊外の酒場の音楽と、ハイカルチャーの知的志向を有機的に融合させました。

効果と影響

フランツ・シューベルトの音楽史への影響は矛盾している。生前はウィーンの私的な社交界では内輪の人物であったが、死後、ロマン派時代全体とそれ以降の最も強力な推進力の 1 人となった。

彼の作品の主な効果と影響は次のとおりです。

1. 歌の革命

シューベルトの最も広範な影響は、ドイツ芸術歌曲の確立にあります。彼以前、歌曲は取るに足らない短調の形式でしたが、シューベルトはそれをオペラや交響曲に匹敵する心理劇へと変貌させました。

シューベルトは模範的な存在でした。ロベルト・シューマン、ヨハネス・ブラームス、フーゴ・ヴォルフ、そして後にグスタフ・マーラーといった作曲家たちは、シューベルトの功績を直接的に基盤として作品を築き上げました。シューベルトの礎がなければ、 19世紀の歌曲レパートリーの深みは想像もできなかったでしょう。

ピアノは能動的な参加者です。彼は作曲家がピアノを使用する方法に影響を与え、単なる伴奏から雰囲気を形作るものへと移行しました。

ロマン主義へのガイド

シューベルトはロマン主義美学への扉を大きく開きました。彼は以下の方法でこの運動に影響を与えました。

主観主義：彼は、しばしば苦悩する自身の魂を表現する手段として、音楽を根本的に用いた最初の作曲家の一人であった（特に『冬の旅』において）。これはロマン主義における「孤独な芸術家」のイメージを形作った。

和声の自由：彼の大胆な転調と長調と短調の絶え間ない変化は、クラシック音楽の厳格な規則を緩めました。これにより、フランツ・リストやリヒャルト・ワーグナーといった後の作曲家たちは、和声の自由をさらに追求することができました。

3. 交響曲と室内楽への影響

英雄的な闘争ではなく叙情的な広がりに基づいた独自の交響曲の道を見つけた。

「天上の長さ」 ：ハ長調交響曲第1番によって、シューベルトは交響曲が単なるモチーフ表現だけでなく、旋律の展開と雰囲気の濃密さによっても説得力を持つことを証明した。これは、同じくオーストリア出身で、シューベルトと音空間感覚を共有していたアントン・ブルックナーの交響曲に多大な影響を与えた。

異なる楽章にわたってテーマを織り交ぜる彼の手法(放浪者幻想曲など) は、リストの交響詩の発展に影響を与えました。

4.文化現象としての「再発見」

シューベルトの影響は他の偉人たちの死後の業績にも現れた。

1839年（シューベルトの死から11年後）、ロベルト・シューマンはウィーンで交響曲第1番ハ長調の自筆譜を発見し、それをフェリックス・メンデルスゾーン・バルトルディに送り、メンデルスゾーンはそれを初演しました。この再発見は、シューベルトを世界文学の正典に確固たる地位へと押し上げる熱狂の波を引き起こしました。

ヨハネス・ブラームスはシューベルトの熱烈な崇拝者であり、後にシューベルト作品の最初の完全版を共同編集した。

5. ポップカルチャーとナショナリズムへの影響

人気：彼のメロディーの多くは（例えば「アム・ブルンネン・フォア・デム・トーレ」など）、非常に人気を博し、純粋な民謡として認識されるようになりました。こうして彼は19世紀におけるオーストリア人のアイデンティティを形成しました。

「放浪者」というモチーフと、後期の作品に見られる実存的孤独は、今日では文学、映画、さらには現代のポップメランコリーの中にも見出すことができます。

影響の要約

シューベルトは静かな革命家だった。彼は形式を打ち砕くことはなかったが、そこに新たな心理的真理を吹き込んだ。彼は後世の人々に、音楽は単なる音で作られた建築物ではなく、人間の脆弱性を反映するものだと教えた。

作曲以外の音楽活動

フランツ・シューベルトは、机に向かう孤独な作家という枠をはるかに超えた存在でした。彼の音楽人生は、ウィーンの社会・制度文化に深く根ざしていました。作曲活動をしていない時は、演奏家、教師、伴奏者として活躍していました。

作曲以外の彼の最も重要な音楽活動は次のとおりです。

1.歌手：宮廷礼拝堂から歌の朗読会へ

シューベルトの音楽の根源は彼自身の声にあった。彼の最初の偉大な舞台は楽譜ではなく、ギャラリーだった。

少年歌手：少年時代、ウィーン宮廷礼拝堂（現在のウィーン少年合唱団）でソプラノ歌手として活躍。アントニオ・サリエリの指揮のもと、澄んだ声と深い音楽的理解力で知られた。

プライベートな歌唱：シューベルトは成人後もプライベートな場で歌を歌うことが多かった。オペラ向きではないにしても、心地よいバリトンの声を持っていたため、社交の場で自作の歌を披露し、その効果を試していた。

2. ピアニストと伴奏者

シューベルトはリストやショパンのような意味でのピアノの名手ではなかったが、優れたピアニストであった。

シューベルティアーズの魂：有名な「シューベルティアーズ」の演奏中、彼はほぼ常にピアノを弾いていました。バリトン歌手ヨハン・ミヒャエル・フォーグルをはじめとする著名な歌手たちの伴奏を務めました。彼のピアノ演奏は、技術的な演出よりも、音楽の雰囲気に対する深い感受性によって特徴づけられていました。

社交界で引っ張りだこの演奏家でした。彼は即興のダンス（ワルツ、ラントラー、エコッセ）を何時間も演奏し、友人たちに踊らせました。これらの即興ダンスの多くは、後に楽譜に残されました。

3. 室内楽奏者（ビオラとバイオリン）

シューベルトは、ハウスカルテットの伝統の中で育ちました。シューベルト一家では、皆で一緒に音楽を奏でるのが習慣でした。

家族四重奏団のヴィオラ奏者：フランツは普段ヴィオラ、父はチェロ、兄弟はヴァイオリンを演奏していました。ヴィオラを演奏することで、彼は「楽章の真ん中」に身を置き、音楽の和声構造を内面から体感することができました。この経験は、後の彼の作曲スタイルに大きな影響を与えました。

管弦楽奏者:シュタットコンヴィクト(男子合唱団の寄宿学校)在学中、同校のオーケストラで演奏し、副指揮者にまで昇進した。

4.音楽教師

これはシューベルトが最も嫌っていた活動であったが、彼の人生の一部を決定づけた。

学校アシスタント：彼は長年、父親の学校で教師として働き、子供たちに読み書き、そしてもちろん音楽の基礎を教えていました。

にあるエステルハージ家の領地で夏を過ごしました。そこでマリー伯爵夫人とカロリーヌ伯爵夫人にピアノと歌唱を教えました。

5. レペティターと主催者
シューベルトは、自身のオペラが失敗することが多かったにもかかわらず、演劇の世界と密接な関係がありました。

ために歌手たちと密接に協力し、リハーサル中にコンサルタントとして活動することが多かった。

友人たちの間で、音楽の夕べの芸術的な指揮を執ったり、プログラムを選択したり、自分の作品のコピーを写字生や出版社向けに修正したりすることが多かった。

「私は作曲のためだけに生まれてきた」とシューベルトはかつて言った。しかし、ヴィオラ奏者、歌手、そしてピアニストとしての活動は、彼の音楽を生き生きとした「人間味あふれる」ものにするのに必要な基盤を提供した。

音楽以外の活動

1. 文学生活と「読書会」

シューベルトは熱心な読書家で、友人たち（フランツ・フォン・ショーバーやヨハン・マイヤーホーファーなど）が主催するいわゆる読書会に多くの時間を費やしました。

詩の研究：彼は膨大な量の現代詩を読んだ。これは彼にとって、単に歌詞を探すという行為をはるかに超えた、積極的な余暇活動だった。

議論：これらのサークルでは、哲学、政治、そして最新の文学動向について議論が交わされました。シューベルトはしばしば沈黙した傍観者でしたが、知的衝動を深く吸収していました。

2. ウィーンのカフェと宿屋での生活

シューベルトはウィーンのボヘミアン・シーンの典型的な代表者でした。彼の日課は、午前中は作曲、午後と夕方は社交という一定のリズムで進んでいました。

会合場所: 彼はウィーンのコーヒーハウスや、 「ブラック・ラクダ」や「七人の選帝侯」などの宿屋で数え切れないほどの時間を過ごした。

社交の場：そこで彼は画家（モーリッツ・フォン・シュヴィントなど）、詩人、官僚らと交流した。彼らはワインを飲み、パイプを吸い、ビリヤードをし、メッテルニヒ政権の厳格な検閲措置について議論した。

3. ハイキングと自然体験

多くのロマン主義者と同様に、シューベルトは自然と深い関係を持っており、自然は彼にとっての隠れ家でありインスピレーションの源となっていました。

遠足：彼はウィーンの森や郊外の田園地帯で頻繁に長距離ハイキングに出かけました。これらの遠足は、友人たちと分かち合う貴重な体験となることが多かったのです。

ライヒ州（シュタイアー、グムンデン、ガスタイン）とハンガリーへの旅は、風景への感嘆に満ちていた。彼にとって、自然の中で活動することは、都市の窮屈な環境に対する必要なバランス調整だった。

4. 書簡と日記

シューベルトは偉大な文学者ではなかったが、ウィーンにいないときも友人たちと密接な関係を保っていた。

世界、彼の憧れ、そしてしばしば彼の病気の間の憂鬱な気分についての洞察を与えてくれます。

彼は一時期日記をつけており、その中で人生、愛、死についての深遠でしばしば憂鬱な考えを書き綴っていた。

5. ウィーンの生活を観察する

シューベルトは周囲の状況を鋭く観察する人物でした。彼はウィーンの街を散策し、街の雰囲気を吸収することを好んでいました。

彼は（職業的な目的がなくても）演劇に足を運び、社会生活を観察しました。群衆の中の孤独や、ウィーンの人々の喜びに満ちた熱狂といったこうした観察は、間接的に彼の人間性に対する理解に影響を与えました。

「人は常に互いに向かって歩いていると信じ、常に隣り合って歩いているだけだ」とシューベルトはかつて日記に記している。これは、彼がしばしば自由な時間を人間関係についての深い思索に費やしていたことを示している。

作曲家との関係

1. ルートヴィヒ・ヴァン・ベートーヴェン：手の届かない偶像

ベートーベンはシューベルトの宇宙における不動の星だった。二人は長年同じ街に住んでいたにもかかわらず、二人の関係はむしろ距離と敬意によって特徴づけられていた。

内気な崇拝：シューベルトはベートーヴェンを深く尊敬していましたが、恥ずかしさからほとんど話しかけることができませんでした。かつてフランスの歌曲による変奏曲をベートーヴェンに捧げたという逸話がありますが、本人の挨拶の際には緊張のあまり一言も発せなかったそうです。

での和解：ベートーヴェンの臨終において初めて、より深い理解が生まれたとされている。ベートーヴェンはシューベルトの歌曲をいくつか読み、 「まことに、このシューベルトの中には神の閃光が宿っている！ 」と叫んだと言われている。

最後の栄誉：シューベルトはベートーヴェンの葬儀で聖火ランナーを務めました。彼の最後の願いはベートーヴェンの隣に埋葬されることでした。そして現在、その願いはウィーン中央墓地に実現しています。

2. アントニオ・サリエリ『厳格な教師』

シューベルトにとって単なる教師ではなく、長年にわたり彼の指導者でもありました。

彼の教育：シューベルトは聖歌隊員時代にサリエリに見出され、指導を受けました。サリエリはシューベルトに対位法、作曲、そしてイタリアの声楽の伝統を教えました。

緊張関係：二人の関係は必ずしも円滑ではありませんでした。サリエリはシューベルトをイタリア・オペラへと傾倒させようとしましたが、シューベルトはドイツの抒情詩や歌曲へと傾倒していきました。しかし、シューベルトは生涯を通じてサリエリへの敬意を払い続け、数々の作品を彼に捧げました。

3. ジョアキーノ・ロッシーニ:人気の競争相手

1820年代、ウィーンはまさに「ロッシーニ熱」に巻き込まれました。軽快なイタリアのオペラは、シューベルトの深刻なアプローチよりもはるかに大衆に人気がありました。

影響と距離：シューベルトはロッシーニの旋律の豊かさと管弦楽法の巧みさを高く評価していました。この技巧を駆使した演奏を披露するため、 「イタリア風」の序曲を2曲作曲しました。しかしながら、シューベルトはロッシーニの過大評価を批判的に捉えていました。ロッシーニの圧倒的な影響力によってドイツ音楽の深遠さが脅かされていると感じていたからです。

4. カール・マリア・フォン・ウェーバー：困難な出会い

上演するためにウィーンを訪れた時、シューベルトはこの有名なロマン派の作曲家との交流を求めた。

批判：シューベルトはウェーバーに対して非常に正直（おそらく正直すぎるほど）で、彼の新作オペラの弱点を批判した。感受性が強いとされていたウェーバーは、これに激怒した。こうした世間の騒動にもかかわらず、シューベルトはウェーバーのドイツ国民オペラにおける先駆的な功績を深く尊敬していた。

5. 死後の繋がり：ロベルト・シューマンとフェリックス・メンデルスゾーン

シューベルトは彼らと個人的に会ったことはなかったが（彼らがブレイクする前に亡くなったため）、彼の作品を通じた彼らとの関係は、彼の死後の名声にとって非常に重要であった。

発見者としてのシューマン: ロベルト・シューマンは、1839 年にウィーンでシューベルトのハ長調交響曲の原稿を発見した人物です。彼はその「天国のような長さ」に非常に感銘を受け、それをフェリックス・メンデルスゾーン・バルトルディに送りました。

ライプツィヒでこの交響曲の初演を指揮し、これによってシューベルトはヨーロッパ音楽界で本格的な交響曲作曲家として最終的な躍進を遂げることができました。

シューベルトの直接的な交流は、彼の内向的な性格に特徴づけられることが多かった。彼はリストのような人脈作りを得意とする音楽家ではなく、主に楽譜を通して同時代の人々とコミュニケーションをとる音楽家であった。

類似の作曲家

1. ロベルト・シューマン（1810年～1856年）

シューマンはおそらくシューベルトの「精神的後継者」と言えるでしょう。彼ほど、シューベルトのメランコリックな深みと、言葉と音の文学的な繋がりを理解していた人はいません。

類似点：シューベルトと同様に、シューマンは歌曲と短く雰囲気のあるピアノ曲の名手でした。両者とも、夢想的で断片的な音楽、そして極限の心理状態を音楽で表現することに強い関心を持っていました。

違いは、シューマンの音楽はより断片的で知的に複雑であるのに対し、シューベルトはより自然で、ほとんど民謡のようなメロディーを保っていることです。

2. ヨハネス・ブラームス (1833 –1897)

ブラームスはシューベルトを深く尊敬しており、彼の作品の出版に深く関わっていました。

類似点：ブラームスはシューベルトと同様に、民俗音楽への愛着と、交響曲や四重奏曲といった古典音楽に深いメランコリーを注ぎ込む才能を共有しています。また、暗い音色と低音域への好みも二人を結びつけています。

違いは、ブラームスの方が構成が厳格で、しばしば「重厚」に感じられるのに対し、シューベルトは、悲しみに満ちているにもかかわらず、ある種のウィーン風の軽やかさと流れるような息遣いを保っていることです。

3. フェリックス・メンデルスゾーン・バルトルディ (1809–1847 )

メンデルスゾーンはより古典的な印象を与えることが多いですが、優雅さと旋律の流れには強いつながりがあります。

類似点：両作曲家とも、信じられないほど自然な旋律を書く才能を持っていました。メンデルスゾーンの「無言歌」には、シューベルトがピアノ曲（即興曲）で確立した叙情的な性質が見られます。

違いは、メンデルスゾーンは一般に明るく楽観的であり、シューベルトの後期の作品に潜む深い実存的苦痛が欠けている点である。

4. アントン・ブルックナー（1824年～1896年）

聞こえるかもしれないが、交響曲においてブルックナーはシューベルトの直系の子孫である。

類似点：ブルックナーはシューベルトから「天上の長さ」という概念を取り入れました。広大な空間にオーケストラの音を重ね、しばしば突然の和声的変化（転調）を加えるブルックナーの手法は、シューベルトのモデルなしには考えられません（特にハ長調交響曲） 。

違いは、シューベルトが人間的な意味での放浪者であったのに対し、ブルックナーの音楽は神聖で神に向けられたものが多かったことです。

5. ヒューゴ・ヴォルフ（1860–1903）

芸術歌曲に関して言えば、ヒューゴ・ヴォルフはシューベルトのテキストの心理的解釈を極限まで推し進めた人物です。

類似点：ヴォルフは歌にほぼ専念し、シューベルトのようにピアノ伴奏を声と完全に同等にしようと努めた。

違いは、ヴォルフの和声スタイルがはるかに急進的であり、すでに現代性（ワーグナーの影響）に片足を踏み入れていることです。その結果、シューベルト的な叙情性が失われることがよくあります。

近隣の時代を振り返る

これらの大物作曲家の他にも、シューベルトとスタイルが非常に近かったが、今日ではあまり知られていない同時代の作曲家がいます。

バラードというジャンルも同時に完成させたため ( たとえば、彼のバージョンの『魔王』 ) 、彼は「北ドイツのシューベルト」と呼ばれることが多い。

ジョン・フィールド：彼の夜想曲は、シューベルトのピアノ曲のいくつかに似た親密な夜の雰囲気を持っています。

要約すると、メランコリックな雰囲気を求める人はシューマン、旋律の美しさを愛する人はメンデルスゾーン、シューベルトの精神を持った壮大な形式を体験したい人はブラームスかブルックナー、と言えるでしょう。

人間関係

1. ヨハン・ミヒャエル・フォーグル（歌手、バリトン）

フォーグルは、シューベルトの生涯において最も重要な芸術家であったと言えるでしょう。ウィーン宮廷オペラのスターとして名を馳せた彼は、シューベルトよりかなり年上でしたが、彼の才能をすぐに見抜きました。

指導者であり解釈者でもあったフォーグルは、シューベルトの歌曲の最も重要な解釈者となりました。彼は「魔王」や「冬の旅」といった作品を形作るのに必要な劇的な表現力を備えていました。

旅：二人は共に旅に出（例えばオーバーエスターライヒ州へ）、デュオとして演奏した。フォーグルが歌い、シューベルトがピアノ伴奏を務めた。これらの演奏は、ウィーン以外でのシューベルトの歌曲作曲家としての名声を確固たるものにした。

2. リンケ兄弟とシュパンツィヒ四重奏団

室内楽のために一流の器楽奏者を必要としており、ベートーヴェンと既に緊密に共演していたシュパンツィヒ四重奏団が中心的な役割を果たした。

イグナツ・シュパンツィヒ: この有名なバイオリニストは、イ短調四重奏曲 ( 「ロザムンデ」 )を含む、シューベルトの最も重要な室内楽作品のいくつかの世界初演を指揮しました。

ヨーゼフ・リンケ：四重奏団のチェロ奏者は彼の親友でした。シューベルトは、 2つのチェロのための五重奏曲（D 956）の第2楽章の有名なチェロソロや、鱒五重奏曲の一部を、そのような音楽家を念頭に置いて作曲しました。

3. アンナ・ミルダー・ハウプトマン (歌手、ソプラノ)

この有名なソプラノ歌手（ベートーベンの「フィデリオ」の最初の「レオノーレ」役）は、シューベルトが積極的に支援した数少ない偉大な女性アーティストの一人でした。

献呈者：シューベルトは、オブリガート・クラリネットによる有名な歌曲「岩の上の羊飼い」を彼女に作曲しました。彼はベルリンに多くの歌曲を送り、彼女がベルリンでそれらの歌曲を広めてくれることを願っていました。彼女はシューベルトの音楽を深く愛し、その普及に尽力しました。

4. 音楽友の会オーケストラ

「ウィーン音楽友の会」はブルジョワ階級の音楽生活にとって最も重要な組織でした。

代表団体の一員であった。しかし、主要な管弦楽曲を協会で演奏してもらうのは困難だった。

偉大なハ長調交響曲：彼はこの偉大なハ長調交響曲を協会に捧げました。オーケストラはこの作品をリハーサルしたものの、 「難しすぎて長すぎる」として演奏を中止しました。彼と非常に親しかったこのオーケストラが、生前に彼の主要な交響曲を演奏しなかったことは、皮肉な悲劇です。

5. シティ・セミナリー・オーケストラ

若い頃、この学生オーケストラはシューベルトにとって最も重要な実験の場でした。

実務経験：ここで彼はオーケストレーションの技術を「徹底的に」習得した。ヴァイオリニスト兼ヴィオラ奏者として演奏し、一時期は副指揮者としてアンサンブルを率いた。初期の交響曲の多くは、このオーケストラによって（内部的に）初演された。

6. ジョセフ・フォン・スパウン（ミュージシャン、オーガナイザー）

スパウンはプロの音楽家ではありませんでしたが、音楽の現場ではプロの音楽家として活躍しました。優れたヴァイオリニストでもあり、神学校のオーケストラの夕べを企画し、後にはシューベルティアードの音楽編曲も手掛けました。彼の組織力がなければ、シューベルトの作品の多くはアンサンブルで演奏されることはなかったでしょう。

音楽家以外の人々との関係

フランツ・シューベルトは宮廷や教会で恒久的な地位に就いたことがなかったため、音楽家以外の人々からなる私的な交友関係が、彼にとって最も重要な社会的・経済的セーフティネットでした。詩人、画家、弁護士からなるこの交友関係は、いわゆるシューベルト・コミュニティを形成していました。彼らはシューベルトの中に、自らの芸術的理想を音楽に反映させることができる天才を見出したのです。

プロのミュージシャンではない人々との最も重要な関係は次のとおりです。

1. フランツ・フォン・シェーバー（詩人、美少年）

ショーバーは、シューベルトの生涯においておそらく最も重要であり、同時に最も物議を醸した友人であった。彼は裕福な家庭に生まれたカリスマ性のある若者で、シューベルトを父親のアパートという窮屈な環境から解放した。

「支援者」 ：ショーバーはシューベルトが作曲に専念できるよう、しばしば自分のアパートに宿泊先を提供した。彼はシューベルトをウィーンのボヘミアン界に紹介した。

芸術的共生: ショーバーはシューベルトのオペラ「アルフォンソとエストレージャ」の台本を書き、最も有名な歌曲の一つ「 An die Musik 」の詩を作曲しました。

影響: 批評家はしばしばショーバーがシューベルトを贅沢な生活へと導いたと非難したが、シューベルトにとって彼は最も親しい相談相手であり、文学の世界への架け橋でもあった。

2. モーリッツ・フォン・シュヴィント（画家）

シュヴィントはシューベルトよりかなり若かったが、シューベルトを崇拝していた。シューベルトは才能あるロマン派の画家であった。

視覚的記録：シュヴィントは数多くのデッサンや絵画で友人たちの生活を捉えました。彼の有名なセピア色の絵画「ヨーゼフ・フォン・スパウン邸でのシューベルティアーデ」は、当時の夜の雰囲気を伝える最も重要な視覚資料です。

二人は精神の共有者だった。二人はロマン主義的な自然観を深く理解していた。シュヴィントはかつて、シューベルトの音楽が絵画の最大のインスピレーション源だったと語った。

3. ヨハン・マイヤーホーファー（詩人、検閲官）

当局の公務員として働いていた。

共同アパート：シューベルトとマイヤーホーファーは2年間、同じ部屋を共有しました。この間、シューベルトはマイヤーホーファーの詩約50曲に曲をつけました。これらの詩は、古代神話や世俗への深い倦怠感を特徴としていました。

シューベルトに哲学的テーマやギリシャ悲劇を紹介し、シューベルトの作品の真剣さを深めた人物である。

4. ジョセフ・フォン・スパウン（弁護士、公務員）

彼が市内の寄宿学校に通っていた子供時代にまで遡る。

守護聖人：スパウンはシューベルトの才能を最初に認め、貧しい学生に自分では買えなかった楽譜を買ってあげた。

主催者：尊敬を集める公務員であった彼は、自身の人脈を活かしてウィーンの上流社会にシューベルトの作品を広めました。後に彼は、シューベルトに関する現在の理解を形作る重要な伝記を執筆しました。

5. レオポルド・クーペルヴィーザー（画家）

クーペルヴィーザーもまたシューベルト主義者の中核グループに属していた。

書簡:シューベルトの最も悲痛な手紙の 1 つはクーペルヴィーザー宛 (1824 年) で、その中でシューベルトは自身の重病と絶望 ( 「私は世界で一番不幸で、一番惨めな人間のように感じます」 ) を明らかにしています。

肖像画家：クーペルヴィーザーは若きシューベルトの有名な肖像画を描き、田舎（アッツェンブルグなど）への共同遠足の際の友人たちを絵に描きました。

6. フランツ・グリルパルツァー（詩人）

当時のオーストリアの最も重要な劇作家はシューベルトの崇拝者だった。

芸術的コラボレーション: シューベルトとショーバーほど親しい友人ではなかったものの、グリルパルツァーはシューベルトのためにセレナーデ（ 『汝は汝のために』 ）などの歌詞を書いた。

遺産：シューベルトの死後、グリルパルツァーは彼の「豊かな財産」と「さらに素晴らしい希望」を称賛する有名な墓碑銘を書いた。

重要なピアノ独奏曲

全く新しい、まるで別世界の音風景へと至る旅です。彼はピアノを親密な日記のように使い、舞踏のような軽やかさから実存的な苦痛まで、自身の心の奥底にある感情を記録しました。

以下は彼の最も重要なソロピアノ作品であり、それぞれの性格によって分類されています。

1. 後期ピアノソナタ（D 958、959、960）

1828 年の彼の生涯の最後の数か月間に作曲されたこれらの 3 つのソナタは、彼のピアノ作品の絶対的な頂点を表しています。

変ロ長調ソナタ（D960）：彼の遺言とも言える作品。第1楽章は、この世のものとも思えない静寂と、遠く雷鳴のように響く低音の神秘的なトリルが特徴的。別れと変容を描いた作品である。

イ長調ソナタ（D 959）：緩徐楽章（アンダンティーノ）で有名で、混沌とした絶望的な爆発で最高潮に達し、その後再び深い憂鬱に陥ります。

2. 「放浪者幻想曲」 （D 760）

「悪魔よ、こんな曲を弾いてくれ！ 」と叫んだほど難解です。

構造: 4 つの文章は互いにシームレスに流れており、すべて彼の歌「 The Wanderer 」のリズムモチーフに基づいています。

全楽章の主題のつながりにより、フランツ・リストの「交響詩」の形式を予見していました。

3. 即興音楽と瞬間音楽

シューベルトはここで本質的にロマンチックな「性格小品」 、つまり非常に特定の雰囲気を捉えた短い独立した小品を発明しました。

8つの即興曲（D 899とD 935）：これらの曲は、今ではあらゆるピアニストの標準的なレパートリーとなっています。叙情的な歌曲から、非常に劇的な爆発的な作品（特に変ホ短調の即興曲）まで、幅広い曲調を誇ります。

6 モーメント・ミュージカル（D 780）：比較的短い、しばしば舞踏的あるいは瞑想的なミニチュア曲。最も有名なのは、ロシアの舞踏曲を彷彿とさせるモーメント・ミュージカル第3番ヘ短調です。

4. 「 3つのピアノ小品」 （ D946）

「エステートからの即興曲」とも呼ばれるこれらの作品は、ヨハネス・ブラームスによってずっと後になってから出版されました。これらの作品は、晩年のシューベルトの大胆な和声表現と実験的な喜びを余すところなく表現しています。

5.ダンス(ワルツ、レンドラー、エコセーズ)

「家庭音楽の王」であったことを忘れてはならない。

彼は数百曲の小舞曲を作曲し、社交の夜にピアノで即興演奏されることが多かった。表面的には明るい印象を与えるが、その奥底にはシューベルト特有の憂鬱さが漂っていることが多い。

これらの作品が特別な理由:

シューベルトのピアノ演奏スタイルはベートーヴェンのそれとは根本的に異なります。ベートーヴェンは主題をしばしば「分解」し展開させるのに対し、シューベルトは主題を自由に流れさせます。彼はピアノをオーケストラや人間の声のように扱います。彼の音楽は、ピアニストにテクニックだけでなく、何よりも「ピアノで歌う」能力を要求します。

重要な室内楽

フランツ・シューベルトは室内楽において、多くの批評家から交響曲よりも優れているとさえ評されるほどの卓越した技巧を成し遂げました。彼にとって室内楽は「マイナージャンル」ではなく、深遠な表現と大胆な実験の場でした。彼は小編成のアンサンブルを用いてオーケストラの音色を創り出すと同時に、痛みさえ感じるほどの親密さを維持しました。

以下は彼の最も重要な室内楽作品です。

1. 鱒五重奏曲（D 667）

ピアノ、ヴァイオリン、ヴィオラ、チェロ、コントラバスのためのこの作品は、クラシック音楽の中でも最も人気のある曲の一つです。

特徴: この曲の名前は、シューベルトが自作の歌曲「 Die Forelle」に変奏を加えた第 4 楽章に由来しています。

夏の明るさと気楽な生きる喜びを特徴としており、これは彼の後期の多くの暗い作品とは一線を画すものです。コントラバスを用いた異例の楽器編成は、この音に独特の深みと豊かさを与えています。

弦楽四重奏曲第14番「死と乙女」 （ D810）

これは「トラウト五重奏曲」とは正反対の、ニ短調のドラマチックで衝撃的な作品です。

テーマ：ここでもシューベルトは第2楽章で自身の歌のモチーフを用いています。四重奏曲全体を通して、避けられない運命に抗う必死の闘いが感じられます。

第 4 楽章の最後の死の舞踏まで続く落ち着きのない神経質なエネルギーが特徴です。

3. 弦楽五重奏曲 ハ長調 (D 956)

多くの音楽学者はこの作品を室内楽の最高峰とみなしています。シューベルトは死のわずか2か月前にこの作品を完成させました。

楽器編成：モーツァルトの作品ではヴィオラが2台ありましたが、シューベルトはチェロを2台追加しました。これにより、比類のない豊かで、深みがあり、温かみのある音色が生まれます。

アダージョ：第2楽章は、この世のものとは思えない静寂に満ちている。まるで時が止まったかのようだ。恍惚とした主旋律と嵐のような中間部との対比は、シューベルトの音楽の中でも最も感動的な例の一つと言えるだろう。

4. 八重奏曲 ヘ長調 (D 803)

これはシューベルトの最も大規模な室内楽作品であり、弦楽器と管楽器（クラリネット、ホルン、ファゴット）の大規模な混成アンサンブルのために書かれたものです。

有名な七重奏曲を基にした委嘱作品でした。

効果: 大規模なアンサンブルにもかかわらず、この作品はセレナーデのような陽気な性格を保ちながら、シューベルト特有の憂鬱さが繰り返し現れます。

5. ピアノ三重奏曲（変ロ長調 D 898と変ホ長調 D 929）

ピアノ、ヴァイオリン、チェロのためのこれら2つの後期作品は、シューベルトが大規模な形式の達人であることを示しています。

変ホ長調三重奏曲：特に緩徐楽章で有名で、スウェーデンの民謡に触発された軽快なテーマが、不気味で催眠術のような雰囲気を醸し出しています。このテーマは現代映画（例えば、スタンリー・キューブリック監督の『バリー・リンドン』）でも有名です。

これらの作品が特別な理由

シューベルトは室内楽を、純粋に私的で家庭的な環境から解放しました。彼は「交響的」なスケールの作品を創作し、しばしば1時間近く演奏され、演奏者にあらゆる要素を要求しました。これらの作品からは、疲れを知らない旋律家、和声の冒険家、そして孤独な放浪者といった、シューベルトの「全貌」が伺えます。

ヴァイオリンとピアノのための音楽

1. 3つのソナチネ（D 384、385、408）

1816 年に作曲されたこの 3 つの作品は、シューベルト自身が当初「ソナタ」と呼んでいたものの、今日では「ソナチネ」として知られています。

特徴: モーツァルトの影響を強く受けており、明確な構成、優雅さ、子供のような軽やかさを備えています。

意義：メロディーは美しく、技術的にも難易度が低いため、現在ではヴァイオリンレッスンの定番レパートリーとなっています。特にニ長調のソナチネ第1番は、その新鮮さと魅力で人々を魅了します。

2. ソナタ イ長調 (D 574) – 「二重奏曲」

1817年のこの作品は、シューベルトにとって大きな前進を示すものです。シューベルトはここで、ヴァイオリンとピアノを完全に対等なパートナーとして扱い始めました。

スタイル：音楽はより複雑になり、ハーモニーはより大胆になります。二つの楽器の間でテーマが絶えず行き来する、真の「デュオ」と言えるでしょう。

ソナチネよりもはるかに広がりがあり、幅広い旋律弧を伴う典型的な「シューベルト風」の息遣いがすでに表れています。

3. ハ長調幻想曲（D 934）

ヴァイオリンとピアノのための最も難解で重要な作品です。彼は1827年に、ヴァイオリンの名手ヨゼフ・スラヴィークのために作曲しました。

構成：この幻想曲は単一楽章の作品ですが、複数のセクションに分かれています。中心となるのは、彼の歌曲「 Sei mir gegrüß t 」による一連の変奏曲です。

課題：この作品は当時としては極めて現代的で、技術的にも非常に難解だったため（ヴァイオリンとピアノの両方において） 、初演中に一部の聴衆がホールを後にしました。今日では、この作品は技術的にも音楽的にも傑作とされており、天上の静寂から激しい技巧まで、信じられないほどの演奏の幅が求められます。

4. ロンド ロ短調 (D 895) – 「輝かしいロンド」

名前が示すように、1826 年に制作されたこの作品は、輝きと社会的影響力を目的として設計されました。

勇ましい始まりと、興奮させるダンスのようなメインセクションを備えた、力強く誇り高い曲です。

特集：ここでシューベルトは、音楽の深みを犠牲にすることなく、コンサートホールで熱狂を巻き起こした「壮大なスタイル」も習得したことを示しています。

これらの作品が特別な理由

「ヴァイオリンの餌」ではないということです。ハ長調幻想曲の最も難解なパッセージでさえ、音楽は常に歌のような性質を保っています。彼は歌の原理をヴァイオリンに移し替えました。ヴァイオリンはメロディーを「歌い」、ピアノは単なる伴奏にとどまらず、空間、ムード、そして風景を創造するのです。

ピアノ三重奏／四重奏／五重奏

1. ピアノ五重奏曲 イ長調 (D 667) – 「鱒五重奏曲」

音楽史上最も有名なピアノ五重奏曲でしょう。シューベルトは1819年、シュタイアーでの気楽な夏にこの曲を作曲しました。

通常の組み合わせ（ピアノ＋弦楽四重奏）ではなく、ピアノ、ヴァイオリン、ヴィオラ、チェロ、コントラバスを選択しました。コントラバスは、ピアノの音の基盤が深くしっかりとしているため、高音域でより鮮やかな演奏を可能にしています。

ニックネーム：第 4 楽章は、彼の歌「マス」のバリエーションで構成されています。

シューベルトの作品としては珍しく、ほとんど曇りのない、明るさと新鮮さを放っている。洗練された親しみやすい音楽の好例と言えるだろう。

2. 偉大なピアノ三重奏曲（変ロ長調と変ホ長調）

シューベルトがピアノ、ヴァイオリン、チェロのための作品に本格的に取り組んだのは、晩年（ 1827/28年）になってからである。この2つの作品は、同種の作品の中でも最も記念碑的な作品の一つである。

ピアノ三重奏曲第1番 変ロ長調 (D 898)：ロベルト・シューマンはこの作品を「感動的で、美しく、ヴァージニアル」と評しました。抒情的な豊かさと、まるでオーケストラのような壮麗さが特徴です。第1楽章は、誇り高き主題で心を掴み、アンダンテは純粋な詩情を湛えています。

ピアノ三重奏曲第2番変ホ長調（D 929）：この作品は、はるかにドラマチックで記念碑的です。

特徴：第2楽章（アンダンテ・コン・モート）の歩行的なリズムは世界的に有名です。シューベルトはここでスウェーデン民謡を使用しました。

循環形式: フィナーレで、シューベルトは第 2 楽章のテーマを再び取り上げます。これは当時としては非常に革新的な構成でした。

3. アダージョ 変ホ長調 (D 897) – 「ノットゥルノ」

ピアノ三重奏のための単一の楽章があり、おそらく元々は変ロ長調三重奏のための緩徐楽章として意図されていたものと思われます。

この世のものとは思えないほどの美しさと静寂に満ちた作品。ピアノが柔らかなアルペジオを奏で、その上でヴァイオリンとチェロが親密な対話を奏でる。まるで夜の瞑想に浸っているかのような感覚だ。

4. ピアノ四重奏曲（アダージョとロンド協奏曲 ヘ長調、D 487）

ピアノ、ヴァイオリン、ビオラ、チェロの楽器編成によるこの重要な作品を 1 つだけ残しました。

由来: 1816 年にヴァイオリニストのハインリヒ・グロブのために作曲されました。

様式：非常に協奏的な作品で、ピアノ協奏曲のようにピアノが中心的な位置を占めています。後期の三重奏曲ほど深みはありませんが、シューベルトが初期の技巧的なスタイルを巧みに操っていたことがよく分かります。

意味の要約

鱒五重奏曲が音楽を奏でる社会的な喜びを体現するのに対し、2つのピアノ三重奏曲は、ブラームスやドヴォルザークへの道を拓いた建築的な傑作です。シューベルトはここで、わずか3人の演奏家による三重奏で、交響曲全体に匹敵する音響の力を発揮できることを証明しました。

弦楽四重奏／六重奏／八重奏

1.後期弦楽四重奏曲

シューベルトは合計 15 の弦楽四重奏曲を作曲しましたが、最後の 3 つは独自のクラスを形成しており、その深みはベートーベンの後期の四重奏曲に匹敵するほどです。

弦楽四重奏曲第14番ニ短調（D810） 「死と乙女」 ：これはおそらく彼の最も有名な四重奏曲である。この曲名は、シューベルトが同名の歌曲を変奏している第2楽章に由来する。作品全体は、落ち着きのない、陰鬱なエネルギーによって特徴づけられている。

弦楽四重奏曲第13番 イ短調 (D 804) 「ロザムンデ」 ：シューベルト生前に出版された唯一の四重奏曲。メランコリックで切ない雰囲気が漂う。第2楽章の主題は、シューベルト自身の舞台音楽「ロザムンデ」から借用した。

弦楽四重奏曲第15番ト長調（D887）：彼の最後の四重奏曲は、記念碑的で、ほとんど交響曲的な作品です。長調と短調の間を絶えず、神経質に揺らめくことで知られ、極めて現代的で緊張感に満ちた雰囲気を生み出しています。

2. 弦楽五重奏曲 ハ長調 (D 956)

六重奏曲や八重奏曲についてお尋ねですが、弦楽五重奏曲（バイオリン 2 本、ビオラ 1 本、チェロ 2 本）こそが彼の室内楽の真髄です。

楽器編成: 2 番目のチェロ (2 番目のビオラの代わりに) が、音楽に暗く、暖かく、オーケストラ的な基盤を与えています。

アダージョ：この楽章は音楽史全体を通して最も美しい瞬間の一つとされています。チェロのピチカートの音に乗せてヴァイオリンの果てしない旋律が奏でられる中、まるで時間が止まったかのようです。この楽章は、彼の死後数十年経って初めて発見されました。

3. 八重奏曲ヘ長調（D 803）

シューベルトが選んだ最大の室内楽アンサンブルでは、弦楽器と管楽器（クラリネット、ホルン、ファゴット）を組み合わせました。

構造: 6 つの楽章から構成され、形式的にはベートーヴェンの七重奏曲に基づいています。

特徴：八重奏曲は、陽気なセレナーデと深遠なドラマが見事に融合した作品です。管楽器を弦楽器のタペストリーに完璧に織り込むシューベルトの、器楽的色彩の巨匠ぶりが際立っています。

4. 四重奏曲ハ短調（D 703）

これは魅力的な断片です。シューベルトは当初計画されていた四重奏曲のうち、第一楽章のみを完成させました。

効果：この楽章は力強く、濃密で、ドラマチックであるため、今日では独立したコンサート作品として頻繁に演奏されています。シューベルトが独自の、真摯な四重奏曲様式へと決定的な飛躍を遂げた作品です。

キャスト概要

シューベルトは弦楽六重奏曲を作曲しなかった（このジャンルは後にブラームスによって有名になった）が、2本のチェロによる弦楽五重奏曲は、すでに六重奏曲の音の豊かさを予感させるものであった。一方、八重奏曲は室内楽と交響曲を繋ぐ役割を果たしている。

重要な管弦楽曲

フランツ・シューベルトの管弦楽曲は、後になって発見された作品と言えるでしょう。生前、彼の偉大な交響曲がプロのオーケストラによって演奏される機会がほとんどなかったため、彼の傑作の多くは、死後数十年を経てようやく世界的に有名になりました。

最も重要な管弦楽曲は次のとおりです。

1.未完成交響曲（第7番または第8番 ロ短調 D759）

音楽史における最大の謎の一つです。シューベルトは1822年にこの世のものとは思えないほど美しい2つの楽章を書き上げましたが、その後中断しました。

特徴：第1楽章は神秘的で暗い低音モチーフで始まり、ロマン派時代の最も有名なメロディーの一つが続きます。音楽は深い諦念と劇的な爆発の間を揺れ動きます。

意義：わずか2楽章構成ですが、全体として完成度が高く、古典的な形式を純粋な感情と雰囲気の深みへと昇華させたことから、真にロマン派的な交響曲の先駆けとされています。

2. 「大ハ長調交響曲」（第8番または第9番、D944）

シューベルトはこの記念碑的な作品を 1826 年に完成させました。これは彼の交響曲の遺産です。

「天上の長さ」 ：ロベルト・シューマンは1839年（シューベルトの死後11年後）にこの作品を発見した際、そう呼んだ。この交響曲はほぼ1時間にも及ぶ。当時としては途方もない長さだった。

抑えきれないエネルギー、行進曲のようなリズム、そして全く新しい管楽器の使い方が特徴。フィナーレはまさにオーケストラの雄叫びとなる。

3. 初期交響曲（第1番から第6番）

シューベルトはこれらの作品を16歳から21歳の間に書いた。

交響曲第4番ハ短調（ 「悲劇的」 ）：ここで若きシューベルトは初めてベートーヴェンの深刻さを彼自身の音楽言語で表現しようと試みます。

交響曲第5番変ロ長調：モーツァルト的な軽妙さと明晰さを備えた作品。クラリネット、トランペット、ティンパニのない小編成のオーケストラのために作曲され、純粋な生きる喜びが溢れている。

「ロザムンデ」の舞台音楽（D 797）

劇そのものは長い間忘れ去られてきましたが、シューベルトの音楽は生き残りました。

内容：序曲（元々は魔法劇『魔笛』のために作曲された）と幕間音楽、そしてバレエは、シューベルトの管弦楽曲の中でも最も魅力的で旋律的な作品の一つです。ウィーン・ジングシュピールとイタリア・オペラへの彼の親和性がよく表れています。

5. イタリア風序曲（ D590とD591）

1817年頃、ウィーンはロッシーニ熱に沸き立ちました。シューベルトはこれに応えて、イタリア・オペラの精神、機知、そして華麗さを完璧に模倣しつつも、自身のウィーン的魅力を失わない2つの序曲を作曲しました。

これらの作品が特別な理由

シューベルトはベートーヴェンの模倣者ではなかった。ベートーヴェンが交響曲を小さなモチーフから「構築」したのに対し、シューベルトは旋律から流れ出る音色を交響曲に託した。彼はオーケストラを広大な色彩の野原のように扱い、特に木管楽器（オーボエ、クラリネット、ファゴット）はしばしばソリスト的な、歌のような役割を担った。

その他の重要な作品

1. 偉大な歌曲集

シューベルトは歌曲集によって、全く新しい音楽的物語表現の形式を生み出しました。それは単なる歌曲集ではなく、人間の心の奥底へと誘う旅なのです。

美しき粉屋の妻（ D 795）：ヴィルヘルム・ミュラーの詩に基づくこの連作は、恋に落ち、裏切りに絶望し、ついには川で死をも望んだ若い旅人の物語を描いています。音楽は、希望に満ちた放浪のリズムから、深い憂鬱へと変化します。

冬の旅（D 911）：ロマン派全時代を通して最も暗く、最も過激な作品と言えるでしょう。24の歌曲を通して、聴き手は凍てつく冬の風景の中を孤独にさまよう旅人の姿を追うことになります。孤独、疎外感、そして迫りくる死を、実存的に探求した作品です。

白鳥の歌（D 957）：作曲家自身が計画した連作ではなく、死後に編纂された最後の歌曲集。 「ドッペルゲンガー」や「鳩小屋」といった傑作が収録されている。

2.有名な曲

シューベルトは600以上の詩に曲をつけました。その中には、民謡とも言えるほど象徴的な作品もあります。

魔王（D 328）：ゲーテの作品に倣った劇的な傑作で、一人の歌手が4つの役（語り手、父親、子供、魔王）を演じ、ピアノが駆ける馬を飽きることなく再現します。

糸紡ぎのグレートヒェン（D 118）：近代芸術歌曲のスタイルを確立した作品。ピアノ伴奏は糸紡ぎ車の単調な回転を表現し、グレートヒェンの感情は恍惚へと高まる。

アヴェ・マリア（エレンの3番目のカンタータ、D 839）：元々はウォルター・スコットの「湖の貴婦人」に曲が付けられ、世界で最も有名な宗教曲の1つになりました。

3. 宗教音楽とミサ

公式の教会との関係がしばしば緊張していたにもかかわらず、シューベルトは宗教色の強い輝かしい作品を残しました。

ミサ曲第6番変ホ長調（D 950）：シューベルト最後の、そして最も記念碑的なミサ曲。響き渡る響きと大胆な和声で、バッハとヘンデルの伝統へのシューベルトの取り組みがよく表れている。

ドイツミサ曲（D 872）：簡素な美しさを持つ作品。シューベルトはラテン語の歌詞の代わりにドイツ語の詩句を用いたため、このミサ曲は今日に至るまで多くの教会の会衆賛美歌（特に「聖なるかな」 ）の定番となっています。

4. 舞台作品（オペラ、歌劇）

シューベルトは生涯を通じて演劇での成功を目指して努力したが、彼のオペラの多くは彼の死後かなり経ってから初演された。

フィエラブラス（D 796）：騎士道と愛を描いた英雄的ロマンティック・オペラ。壮大な管弦楽と合唱のパートを擁するが、台本の弱さに長年悩まされていた。

アルフォンソとエストレラ（D 732）：通し作曲のオペラ（セリフなし）で、当時のウィーンでは非常に珍しく革新的でした。

陰謀者たち（D 787）：古代喜劇『リュシストラタ』に基づいた魅力的なジングシュピール。シューベルトのユーモアのセンスと軽快さが表現されています。

5. ポリフォニックな声楽作品

男声合唱曲の作曲の名手でした。

水上の精霊の歌（D 714）：ゲーテの詩を8つの男声と低弦楽器のために作曲した、深遠な音楽作品。人間の魂を描いた神秘的で雰囲気のある作品です。

セレナーデ（ 「Zö gernd leise 」 、D 920）：アルト独奏と女声（または男声）合唱のための素晴らしい作品で、ウィーンの夜の雰囲気を完璧に捉えています。

シューベルトの声楽曲は、彼の全作品の鍵を握っています。交響曲やソナタでさえ、彼が頻繁に取り入れたテーマを持つ歌曲や合唱曲に精通していなければ、真に理解することはできません。

逸話と興味深い事実

フランツ・シューベルトの生涯は、ウィーン・ロマン主義――深い憂鬱、独創的な頑固さ、そして信じられないほどの生産性――を織り交ぜた魅力的な一面を垣間見せてくれます。ここでは、友人たちが愛情を込めて「シュヴァンメル」（キノコ）と呼んだこの人物に関する、最も興味深い逸話と事実をいくつかご紹介します。

1. なぜ「キノコ」なのか？

シューベルトは身長がわずか1.52メートルと低く、晩年はやや太り気味でした。その長身と温厚な性格から、友人たちは彼を「シュヴァンメル」（バイエルン語/オーストリア語で「小さなキノコ」の意味）と呼んでいました。小柄な体格にもかかわらず、ピアノの前に座ると途方もないカリスマ性を発揮しました。

2.必要に迫られて「眼鏡をかけている人」

シューベルトは極度の近視でした。夜も眼鏡をかけていたと言われています。なぜでしょうか？それは、朝目が覚めるとすぐに作曲を始められるようにするためでした。眼鏡を探す手間がかからないようにするためです。音楽は彼からあっという間に流れ出るため、一秒一秒が重要でした。

3. エルキングとインク壺

エルキングの誕生は、最も有名な伝説の一つです。ある友人がシューベルトを訪ねると、彼は恍惚の境地に達し、ゲーテの詩を朗読しながら同時に音楽を作曲していました。焦りと興奮のあまり、シューベルトはインクを書くことではなく消すことに使ったか、あるいはインク壺を紙中にこぼしてしまったとも言われています。この作品はわずか数時間で完成しました。18歳の天才的なひらめきでした。

4. ベートーヴェンとの失敗した会合

シューベルトはベートーベンを神のように崇拝していましたが、同じ街に住んでいたにもかかわらず、長年彼に話しかける勇気はありませんでした。ついにベートーベンにピアノ四手変奏曲を自ら贈ろうとした時、シューベルトは巨匠の姿を見てパニックに陥りました。震えが止まらず、一言も発することができず、部屋から逃げ出そうとしたほどだったと言われています。しかし、後にベートーベンはシューベルトの楽譜を読み、その才能を見抜いたと言われています。

5.戸棚の中の「未完成」のもの

シューベルトがなぜ有名な交響曲ロ短調をわずか2楽章で放棄したのかは、音楽界における最大の謎の一つです。悲劇的ではありますが、彼がその原稿を友人のアンゼルム・ヒュッテンブレンナーに渡したという、面白くも興味深い事実があります。しかし、ヒュッテンブレンナーはそれを価値のないものとみなし、何十年も引き出しにしまい込んでいました。この傑作が偶然発見され、初演されたのは、シューベルトの死から37年後の1865年になってからでした。

6. 貧困と「共有」衣服

シューベルトはしばしば不安定な生活を送っていました。友人のフランツ・フォン・ショーバーと部屋だけでなく、衣服や金銭まで共有していた時期もありました。どちらかが何かを売れば、その売上げで二人とも生活していました。シューベルトはピアノを所有せず、居酒屋のテーブルで作曲したり、友人から借りた楽器で作曲したりすることもありました。

7.抗議としての「シューベルティアード」

今日では心地よい室内楽とみなされるものも、当時は政治的なメッセージでもありました。抑圧的なメッテルニヒ政権下では、公共の集会は厳しく監視されていました。私的な場での「シューベルティアード」は、友人同士が禁じられていた詩に音楽をつけ、社会を巧みに批判する場を提供しました。シューベルトはかつて、 「疑わしい」とみなされた友人グループの一員だったため、警察に一時逮捕されたことさえありました。

ご存知ですか？シューベルトは多作だったため、自分の作品が分からないこともあったそうです。ある時、友人がシューベルトの昔の曲を演奏した時、シューベルトはこう言ったそうです。 「全然悪くないな、誰が書いたんだ？ 」

（この記事は、Googleの大規模言語モデル（LLM）であるGeminiの協力を得て執筆されました。この記事は、まだ知らない音楽を発見するのに役立つ参考資料として作成されています。この記事の内容は完全に正確であることを保証するものではありません。信頼できる情報源で情報をご確認の上、ご参照ください。）

Best Classical Recordings
on YouTube

Best Classical Recordings
on Spotify

Översikt

Franz Schubert (1797–1828 ) var en av musikhistoriens viktigaste kompositörer. Han anses vara kulmen på wienklassicismen och samtidigt en pionjär inom romantiken. Trots att han dog vid den unga åldern av 31 år lämnade han efter sig en gigantisk samling verk bestående av över 1 000 kompositioner.

Här är en översikt över hans liv och arbete:

1. ” Sångprinsen ” : Hans musikaliska arv

Schubert är mest känd för sina sånger . Han tonsatte dikter av storheter som Goethe och Schiller och upphöjde pianosången till en självständig konstform .

Sångcykler : Verk som ” Die schöne Müllerin ” och den mörka ” Winterreise” är milstolpar i musikhistorien .

Anmärkningsvärda enskilda verk: ” Erlk könig ” , ” Das Heidenröslein ” eller ” Ave Maria ” .

Instrumentalmusik: Förutom sånger skapade han viktiga symfonier (t.ex. ” Ofullbordade ” ), pianosonater och kammarmusik (t.ex. ” Forellkvintetten ” ).

2. Livet i Wien: Mellan genialitet och fattigdom

Schuberts liv präglades av en nära vänkrets, men också av ekonomiska bekymmer och hälsoproblem .

Underbarnstillvaro: Han var sjungande pojke i Wiens hovkapell och fick en gedigen utbildning, men bestämde sig mot sin fars trygga läraryrke till förmån för den osäkra tillvaron som frilansande tonsättare.

Schubertiaderna: Eftersom han hade begränsad tillgång till stora konsertsalar ägde framföranden av hans verk ofta rum i privata miljöer – dessa trevliga kvällar med vänner kallades ”Schubertiaderna ” .

Tragiskt slut: Schubert drabbades av syfilis tidigt i livet och dog 1828 vid endast 31 års ålder, förmodligen av tyfus. På hans begäran begravdes han nära Ludwig van Beethoven, som han djupt beundrade.

3. Hans stil: Bron mellan två epoker

Schuberts musik kännetecknas av en speciell melankoli och en otrolig talang för melodier .

Harmoni

Plötsliga växlingar mellan dur och moll, ofta uttryckande av djup längtan eller sorg .

Poesi

Hans instrumentala musik låter ofta ” sjungen ” , som om den vore skriven för den mänskliga rösten.

strukturera

Han behöll de klassiska formerna (symfoni, sonat), men fyllde dem med romantikens känslomässiga innehåll.

” Vem kan fortfarande skapa något efter Beethoven?” – Detta berömda citat av Schubert visar den stora respekten för hans förebild och den press han var under som kompositör i Wien.

uppskattades under sin livstid , upptäcktes hans verkliga genidrag och hela omfattningen av hans verk först årtionden efter hans död av musiker som Robert Schumann och Johannes Brahms.

Historik

Franz Schuberts liv kan läsas som en melankolisk romantisk roman – en berättelse om ohämmad kreativitet i skuggan av en allsmäktig idol och en tidig död som lämnade efter sig en värld full av oavslutade drömmar .

De första åren som sökare

Schubert föddes 1797 i en förort till Wien in i en lärarfamilj. Hans far såg honom redan som en framtida pedagog , men det unge geniet var ämnad för musiken . Som ung pojke antogs han i Wiens hovorkester som körpojke på grund av sin underbara röst. Där studerade han med Antonio Salieri, som snabbt insåg att denne blyge pojke inte bara kunde sjunga, utan också förstod musik med ett djup som vida översteg hans ålder.

Flykten till friheten

Efter att hans röst hade gått sönder försökte Schubert inledningsvis uppfylla sin fars önskningar och arbetade som lärarassistent. Men hans tankar var inte i klassrummet; han komponerade i hemlighet, ofta flera sånger på en enda dag. År 1818 fattade han det radikala beslutet att lämna den säkra statsförvaltningen och leva som frilansande kompositör i Wien – ett mycket riskabelt åtagande i en tid utan fasta upphovsrätter eller streamingintäkter.

Livet i “bohemen ”

Eftersom han knappt tjänade några pengar och inte fick några större offentliga uppdrag , blev hans vänkrets centrum för hans liv. Målare, poeter och sångare bildade en sammansvetsad gemenskap runt honom. De kallade honom kärleksfullt ” Schwammerl” (på grund av hans lilla, kraftiga kroppsbyggnad) och organiserade de berömda Schubertiaderna . Dessa var privata kvällar i wienska vardagsrum där Schubert satt vid pianot och framförde sina senaste sånger. I dessa stunder var han en stjärna, men utanför denna krets förblev han länge i skuggan av Ludwig van Beethoven, som han innerligt beundrade men knappt vågade tala med under sin livstid.

Sjukdom och ” vinterresan ”

Vändpunkten i hans liv kom 1823 med diagnosen syfilis, en obotlig sjukdom vid den tiden. Denna dystra visshet förändrade fundamentalt hans musik. Den förlorade sin ungdomliga lätthet och blev djupare, mer djupgående och mer existentiell. Han skrev nu mot sin tids strömmar. Hans mest gripande verk , sångcykeln ” Winterreise ” , komponerades under denna period. När han spelade dessa sånger för sina vänner blev de förskräckta över musikens dystra ödslighet . Schubert sa dock: ” Jag gillar dessa sånger mer än alla andra, och du kommer att gilla dem också. ”

Det abrupta slutet

År 1828 verkade saker och ting ta en vändning till det bättre: Schubert gav sin första och enda offentliga konsert, som blev en stor succé. Men hans kropp var vid slutet av sina krafter . Försvagad av sin sjukdom och en ytterligare infektion (troligen tyfus) dog han i november 1828 vid endast 31 års ålder i sin brors hus.

begravdes på Währings kyrkogård, bara några gravar från Beethoven. På hans gravsten lät hans vän Franz Grillparzer inskriva de berömda orden : ” Döden begravde här en rik ägodel, men ännu vackrare förhoppningar .” Först generationer senare insåg världen att den ” ägodel ” han lämnade efter sig redan var fullständig.

Kronologisk historia

Barndomen och den stränga skolan (1797–1813 )

31 januari 1797 i Wien-Lichtental. Hans väg verkade förutbestämd: som son till en skolrektor var han ämnad att bli lärare. Hans musikaliska talang var dock så överväldigande att han vid elva års ålder antogs som körpojke i det kejserliga hovkapellet. Där fick han en förstklassig utbildning och blev elev till den berömde Antonio Salieri. Redan i detta tidiga skede började han komponera febrilt, ofta under de svåra förhållandena i det strikta internatskolelivet på stadens internatskola.

” Mirakelåret” och den dubbla bördan ( 1814–1817 )

Efter att hans röst hade gått sönder lämnade han internatskolan och började motvilligt arbeta som lärarassistent åt sin far. Dessa år präglades av en nästan ofattbar produktivitet . År 1814 , vid endast 17 års ålder, komponerade han sången ” Gretchen am Spinnrade ” , som nu anses vara den moderna tyska konstsångens födelse. Bara år 1815 skapade han över 140 sånger (inklusive ” Erlking ” ), två symfonier och flera operor, medan han undervisade barn under dagtid .

Språnget in i det okända (1818–1822 )

År 1818 bröt Schubert med den borgerliga tryggheten . Han gav upp sin lärarkarriär för gott och valde ett liv som frilansande konstnär i Wien. Han tillbringade sommaren som musiklärare åt greve Esterházys döttrar i Ungern, men återvände sedan till det pulserande Wien. Det var under denna tid som de första Schubertiaderna ägde rum – de legendariska privata sammankomsterna där hans vänner firade hans musik. Konstnärligt vågade han sig nu in i större former, såsom den berömda ” Forellkvintetten ” (1819) och arbetet med den ” Ofullbordade” symfonin (1822) .

Mognadens mörka år (1823–1826 )

År 1823 markerar en tragisk vändpunkt: Schubert blev allvarligt sjuk, förmodligen i syfilis. Månaderna på sjukhuset och vissheten om en obotlig sjukdom fördjupade radikalt hans musikaliska utveckling. Trots smärta och depression skapade han mästerverk under denna period, såsom sångcykeln ” Die schöne Müllerin ” och stråkkvartetten ” Der Tod und das Mädchen ” . Hans musik blev mer existentiell, mörkare och formellt mer självsäker .

Den rasande finalen (1827–1828 )

Schuberts sista år var en exempellös kreativ frenesi. Efter sin store idol Beethovens död 1827 verkade han fast besluten att ärva sitt arv. Han komponerade den monumentala ” Great C-dur symfonin ” , de visionära sista tre pianosonaterna och den gripande cykeln ” Winterreise ” . Den 26 mars 1828 gav han sin första och enda offentliga konsert, som blev en stor succé. Men hans återhämtning blev kortvarig: I november 1828 drabbades han av tyfus och dog den 19 november vid endast 31 års ålder.

Schuberts liv tog slut just när han började uppnå berömmelse utanför Wien. Han lämnade efter sig ett verk vars fulla omfattning världen först gradvis kom att förstå.

Stil(er), rörelse ( r) och musikperiod(er)

Franz Schuberts musik står vid ett av musikhistoriens mest fascinerande vägskäl. Han är den klassiska ” brobyggaren ” vars verk inte bara kan placeras i fack utan att ignorera väsentliga aspekter.

Eran: Mellan wienklassicism och romantik

Schubert är geografiskt och kulturellt djupt rotad i wienklassicismen. Han växte upp i skuggan av Haydn, Mozart och särskilt Beethoven. Från dem anammade han de strikta formerna som symfonin, stråkkvartetten och sonaten. Men samtidigt som han behöll dessa yttre strukturer, fyllde han dem med en helt ny anda: romantiken.

Under romantiken hamnade den individuella , subjektiva känslan, längtan och naturupplevelsen i förgrunden. Schubert var den förste som konsekvent översatte dessa litterära strömningar från tiden till musik . Hans musik är inte längre bara ” vackert ordnad ” , utan ofta djupgående , sökande och djupt känslosam.

Den sånglika kvaliteten och den harmoniska djärvheten

Schuberts stil kännetecknas av en outtömlig melodisk känslighet. Han tänkte ur ett sångperspektiv. Även i hans stora symfonier eller pianoverk hittar man teman som låter som vokala linjer. Ett annat kännetecken är hans visionära syn på harmonilära. Han växlade ofta abrupt mellan dur och moll – en musikalisk symbol för pendlingen mellan hopp och förtvivlan.

Gammalt eller nytt? Traditionellt eller radikalt?

Svaret på denna fråga är mångfacetterat, eftersom Schubert var båda samtidigt:

Traditionell i formen: Han var inte en revolutionär som krossade de gamla genrerna . Han höll fast vid symfonins fyrsatsiga struktur och sonatformen. I detta avseende verkade hans musik ofta bekant och ” klassisk ” för hans samtida .

Radikal i uttrycket: I sina senare verk , såsom sångcykeln Winterreise eller stråkkvartetten Der Tod und das Mädchen , tänjde Schubert på gränserna för det psykologiska uttrycket. Sättet han satte ensamhet, dödens närhet och existentiell ångest i musiken var helt nytt och djärvt för sin tid . Han upplöste den klassiska musikens klara strukturer genom en ” himmelsk längd ” (som Robert Schumann senare kallade det ) och genom harmoniska förskjutningar som pekade långt in i framtiden.

Innovativ i sin genre: Hans största innovation var att lyfta fram konstvisan. Före Schubert var sången en ganska enkel, social genre. Han förvandlade den till ett mycket komplext drama där pianot inte längre bara ackompanjerar, utan aktivt formar stämningen (kvarnens slammer , ridandet genom natten, huttrandet av kyla ) .

Klassificering: Klassicism, barock eller nationalism?

beröringspunkter med barocken (eran före den klassiska perioden) , förutom i sin gedigna kontrapunktiska utbildning. Han hade inte heller mycket att göra med nationalismen i slutet av 1800- talet, även om han integrerade folkliga element i sin musik.

Hans verk är den perfekta symbiosen av klassicism (klarhet, form, struktur) och den framväxande romantiken (känsla , fantasi, subjektivitet ) . Han var en måttfull förnyare till det yttre, men en radikal utforskare av den mänskliga själen till det inre.

Musikgenrer

kännetecknas av en utomordentlig mångfald . Han komponerade i nästan alla genrer som var vanliga vid den tiden och skapade ofta ett unikt, ” sångliknande” språk som genomsyrade både intim kammarmusik och stora symfonier.

Här är de viktigaste musikgenrerna som Schubert var aktiv inom :

1. Konstsången

Detta är Schuberts viktigaste bidrag till musikhistorien. Han lyfte sången från en enkel form av underhållning till en mycket komplex konstform.

Solosånger: Över 600 verk för sång och piano (t.ex. ” Erlkungen ” ).

Sångcykler: Han skapade de första stora, sammanhängande sångcyklerna som ” Die schöne Müllerin ” och ” Winterreise ” . Här utvecklas en kontinuerlig berättelse eller stämning över många sånger.

Polyfoniska sånger : Schubert skrev ett flertal verk för mans- , dam- eller blandad kör , ofta för sociala tillfällen .

2. Kammarmusik

Schuberts mästerskap är tydligt i hans kammarmusik, i kombinationen av klassisk struktur och romantisk känsla .

Stråkkvartetter: Hans sena kvartetter (t.ex. ” Döden och jungfrun ” ) är bland höjdpunkterna inom denna genre.

Större ensembler: Den berömda ” Forellkvintetten ” eller oktetten för stråkar och blåsare visar hans förmåga att föra in orkestral fyllighet i en intim miljö .

Sonater för olika instrument: Ett exempel är den berömda ” Arpeggione Sonata ” , som numera mestadels spelas på cello eller viola.

3. Pianomusik

Pianot var Schuberts mest personliga instrument, vid vilket han satt nästan dagligen .

Pianosonater: Hans 21 sonater speglar hans utveckling, från de klassiska början till de visionära , nästan världsfrånvända sena sonaterna från hans dödsår 1828.

Karaktärsstycken : Med ”Impromptus ” och ” Moments musicaux ” uppfann han korta, stämningsfulla pianostycken som blev typiska för romantiken .

Pianomusik för fyra händer : Inom denna genre var han den mest produktiva mästaren någonsin (t.ex. Fantasin i f-moll), eftersom detta var den ideala musiken för den wienska inhemska musikkulturen.

4. Orkesterverk

Även om Schubert hade få tillfällen att höra hans stora orkesterverk under sin livstid , lämnade han efter sig monumentala bidrag .

Symfonier: Han skrev totalt åtta (eller nio, beroende på hur man räknar ) symfonier. Den ” Ofullbordade” (nr 7/8) och den ” Stora C-dursymfonin” (nr 8/9) är bland de viktigaste verken inom genren efter Beethoven.

Ouvertyrer : Han komponerade flera oberoende ouvertyrer , ofta influerade av den då populära Rossini- stilen .

5. Kyrkomusik och scenverk

Mässor: Schubert skrev sex latinska mässor. Hans ” tyska mässa ” är särskilt välkänd , och dess enkla, folkliga språk gör att den fortfarande sjungs i många kyrkor idag.

Operor och singspiels: Det var inom detta område han sökte sin största framgång under hela sitt liv, men fann den minst ofta. Verk som ” Fierrabras ” eller ” Alfonso und Estrella” lider ofta av svaga libretti , men innehåller musikaliska guldkorn.

Scenmusik : Hans musik till pjäsen ” Rosamunde ” är det mest berömda verk han komponerat .

Schubert lyckades suspendera gränserna mellan dessa genrer: han ” sjungde ” på piano och fick ofta orkestern att låta som en stor, färgstark sång.

Musikens egenskaper

Schuberts musik kännetecknas av ett unikt känslomässigt djup, ofta beskrivet som ” att le genom tårar “. Han bemästrade konsten att kombinera extrem intimitet med orkesterkraft. Här är de väsentliga dragen som gör hans stil omisskännlig:

1. Melodins övervikt (den sånginliknande kvaliteten)

Det mest utmärkande kännetecknet är Schuberts outtömliga rikedom av melodier. Han tänkte som en ” sångkompositör ” , oavsett om han skrev för ett solopiano, en stråkkvartett eller en stor orkester. Hans teman är ofta extremt lyriska, fristående och har en naturlig skönhet som omedelbart dröjer sig kvar i örat. Även komplexa instrumentala passager låter ofta som ” sjungna” berättelser i hans händer .

2. Svängningen mellan dur och moll

Schubert är mästaren på harmonisk ambivalens. Ett kännetecken för hans musik är det plötsliga , ofta abrupta skiftet från en glädjefylld durtonart till en sorgsen molltonart. Han använder denna teknik för att skildra lyckans flyktiga natur eller verklighetens intrång i en dröm. Ofta förändras stämningen inom en enda takt, vilket ger hans musik en psykologisk komplexitet som sträcker sig långt bortom klassisk tradition.

3. Innovativa harmonier och djärva moduleringar

Medan klassiska kompositörer som Mozart och Haydn mestadels följde strikta regler för hur en tonart kunde utvecklas, var Schubert en pionjär inom harmonisk frihet. Han älskade mediantskift – vilket innebar att han ofta hoppade till tonarter som var långt borta ( t.ex. från C-dur till As-dur) för att skapa speciella tonala effekter eller känslomässiga chocker. Detta föregriper redan utvecklingar som senare spelade en viktig roll i Liszts och Wagners verk .

4. Den ” himmelska längden ”

Denna berömda term kommer från Robert Schumann, som använde den för att beskriva Schuberts tendens att inte bara kortfattat ta upp teman, utan att njuta av dem i expansiva , nästan hypnotiska upprepningar. Schubert tar god tid på sig. Han bygger upp en atmosfär och dröjer sig kvar i den, vilket ger hans stora instrumentala verk (som den stora C-dursymfonin) en meditativ, nästan tidlös kvalitet .

5. Pianots frigörelse

Inom sångens värld förändrade Schubert pianots roll fundamentalt. Det är inte längre bara ett ackompanjemang som bara spelar ackorden. I Schuberts musik blir pianot en medberättare :

Den imiterar rotationen av ett spinnrock (Gretchen am Spinnrade).

Det gör ljudet av en galopperande häst hörbart ( Erlking ) .

Det representerar vattnets glittrande eller en fågels fladdrande.

6. Rytm som ett uttryck för drivkraft

Schuberts musik har ofta en oavbruten , vandrande rytm (ofta en punkterad rytm i 2/4-takt). Detta återspeglar det romantiska motivet med ” vandraren” – en person som är hemlös och ständigt måste gå vidare. Denna rytmiska rastlöshet är särskilt framträdande i hans kammarmusik och hans sena sångcykler.

7. Popularitet och konstnärliga förtjänster

Schubert hade den sällsynta gåvan att skriva musik som låter lika enkel och medryckande som en folkvisa (t.ex. ” Heidenröslein ” eller ” Am Brunnen vor dem Tore ” ), men ändå är utformad med högsta konstnärliga skicklighet . Han blandade organiskt musiken från Wiens förortskrogar med den intellektuella strävan från högkultur.

Effekter och influenser

Franz Schuberts inflytande på musikhistorien är paradoxalt: Under sin livstid var han mer av ett insidertips i privata wienska kretsar, men efter sin död utvecklades han till en av de mäktigaste drivkrafterna under hela romantiken och framåt .

Här är de viktigaste effekterna och influenserna av hans arbete:

1. Sångens revolution

Schuberts mest långtgående inflytande ligger i etableringen av den tyska konstsången. Före honom var sången en ganska obetydlig biform. Schubert omvandlade den till ett psykologiskt drama i nivå med opera eller symfoni.

Schubert fungerade som förebild: Kompositörer som Robert Schumann, Johannes Brahms, Hugo Wolf och senare Gustav Mahler byggde direkt vidare på Schuberts prestationer. Utan hans grundarbete hade 1800-talets sångrepertoar inte varit tänkbar i sitt djup .

Pianot som en aktiv deltagare: Han påverkade hur kompositörer använde pianot – han gick från att bara ackompanjemang till att vara en atmosfärisk formare .

2. Guide till romantiken

Schubert öppnade dörren på vid gavel för den romantiska estetiken . Han påverkade rörelsen genom :

Subjektivism: Han var en av de första som radikalt använde musik som ett uttryck för sin egen, ofta lidande, själ (särskilt i Winterreise). Detta formade bilden av den ” ensamma konstnären ” inom romantiken.

Harmonisk frihet: Hans djärva moduleringar och ständiga växling mellan dur och moll luckrade upp de strikta reglerna för klassisk musik. Detta gav senare kompositörer som Franz Liszt eller Richard Wagner rätt att gå ännu längre harmoniskt.

3. Inflytande på symfonisk musik och kammarmusik

Även om Schubert stod i Beethovens skugga, fann han sin egen väg för symfonin , som inte baserades på heroisk kamp utan på lyrisk vidsträckthet.

Den ” himmelska längden ” : Med sin stora C-dursymfoni bevisade han att en symfoni också kan övertyga genom melodisk utveckling och atmosfärisk täthet , istället för bara genom motiviskt arbete. Detta påverkade massivt symfonierna av Anton Bruckner (som också var österrikare och delade Schuberts känsla för ljudrum ) .

Cykliskt tänkande: Hans sätt att väva samman teman över olika rörelser ( som i Vandrarfantasin) påverkade utvecklingen av symfonisk poesi hos Liszt.

4. ” Återupptäckten” som ett kulturellt fenomen

Schuberts inflytande var också en postum prestation av andra stora personligheter .

År 1839 (elva år efter Schuberts död) upptäckte Robert Schumann manuskriptet till den stora symfonin i C-dur i Wien och skickade det till Felix Mendelssohn Bartholdy, som uruppförde det . Denna återupptäckt utlöste en våg av entusiasm som etablerade Schubert i världslitteraturens kanon .

Johannes Brahms var en hängiven beundrare och var senare medredaktör för den första kompletta utgåvan av Schuberts verk.

5. Inflytande på popkultur och nationalism

Popularitet : Många av hans melodier (som ” Am Brunnen vor dem Tore ” ) blev så populära att de uppfattades som genuina folkvisor. Han formade därmed den österrikiska identitetskänslan under 1800- talet .

Modern reception: Hans motiv med ” vandraren” och den existentiella ensamheten i hans senare verk kan idag hittas i litteratur, film och till och med i modern popmelankoli.

Sammanfattning av effekten

Schubert var en stillsam revolutionär . Han krossade inte former , men han fyllde dem med en ny, psykologisk sanning. Han lärde efterföljande generationer att musik inte bara är arkitektur gjord av ljud , utan en återspegling av mänsklig sårbarhet.

Andra musikaliska aktiviteter än komponerande

Franz Schubert var mycket mer än bara en ensam skribent vid sitt skrivbord. Hans musikaliska liv var djupt rotat i Wiens sociala och institutionella kultur. När han inte komponerade var han aktiv som utövande musiker , lärare och ackompanjatör.

Här är hans viktigaste musikaliska aktiviteter förutom att komponera:

1. Sångaren : Från hovkapellet till sångkonserten

Schuberts musikaliska rötter låg i hans egen röst. Hans första stora scen var inte noterna, utan galleriet.

Pojksångare : Som pojke var han sopran i Wiener Hofkapelle (dagens Wiener Sängerkör ). Han sjöng där under ledning av Antonio Salieri och var känd för sin klara röst och djupa musikaliska förståelse .

Privat sång: Även som vuxen sjöng Schubert ofta i privata sammanhang. Han hade en behaglig , om än inte operaliknande, barytonröst , som han använde för att framföra sina egna sånger vid sociala sammankomster för att testa deras genomslagskraft.

2. Pianisten och ackompanjatören

Även om Schubert inte var en pianovirtuos i samma bemärkelse som Liszt eller Chopin, var han en utmärkt pianist.

Schubertiadernas själ: Han var nästan alltid vid pianot under de berömda “Schubertiaderna ” . Han ackompanjerade kända sångare som barytonen Johann Michael Vogl. Hans pianospel präglades mindre av teknisk showmanship och mer av en djup känslighet för musikens stämning .

Dansmusiker: Schubert var en eftertraktad musiker på husbaler . Han kunde spela improviserade danser ( valser, Ländler , écossaises) i timmar så att hans vänner kunde dansa till dem. Många av dessa improviserade danser hamnade först senare på papper.

3. Kammarmusikern (viola och fiol)

Schubert växte upp med traditionen av huskvartetten. I familjen Schubert var det brukligt att skapa musik tillsammans.

Violist i familjekvartetten: Franz spelade vanligtvis viola, hans far cello och hans bröder fioler . Att spela viola gjorde det möjligt för honom att vara ” mitt i satsen” och uppleva musikens harmoniska struktur inifrån – en upplevelse som kraftigt påverkade hans senare kompositionsstil .

Orkestermusiker: Under sin tid på Stadtkonvikt (internatskolan för körpojkar ) spelade han i skolorkestern där och blev till och med biträdande dirigent.

4. Musikläraren​

Detta var den aktivitet som Schubert älskade minst, men som bestämde en del av hans liv.

Skolassistent: I flera år arbetade han som lärare på sin fars skola. Han lärde barn grunderna i läsning, skrivning och naturligtvis musik .

Privatlärare åt aristokratin: Två gånger (1818 och 1824) tillbringade han sommarmånaderna på familjegodset Esterházy i Zseliz (nu Slovakien). Där undervisade han grevinnarna Marie och Caroline i piano och sång.

5. Repetitören och arrangören
Schubert var nära förknippad med teatervärlden, även om hans egna operor ofta misslyckades.

Han arbetade nära sångare för att lära sig roller och agerade ofta som konsult under repetitionerna.

Inom sin vänkrets tog han ofta över den konstnärliga ledningen för musikkvällarna, valde ut programmen och korrigerade kopiorna av sina verk för att förbereda dem för kopiister eller förlag.

” Jag föddes för ingenting annat än att komponera ” , sa Schubert en gång. Men hans aktiviteter som violinist, sångare och pianist gav den nödvändiga grunden som gjorde hans musik så levande och ” mänsklig”.

Aktiviteter utöver musik

1. Litterärt liv och ” läsesällskap ”

Schubert var en passionerad läsare. Han tillbringade mycket tid i så kallade läsesällskap som organiserades av hans vänner (som Franz von Schober eller Johann Mayrhofer).

Poesistudier: Han konsumerade stora mängder samtida poesi . Detta var en aktiv fritidssysselsättning för honom , som gick långt utöver att bara söka efter texter till sina sånger.

debatterades filosofi, politik och de senaste litterära trenderna . Schubert var ofta en tyst observatör, men han absorberade djupt de intellektuella impulserna.

2. Wiens kafé- och värdshusliv

Schubert var en typisk representant för den wienska bohemscenen. Hans dagliga rutin följde ofta en fast rytm: komponerande på morgonen, sociala kontakter på eftermiddagen och kvällen.

Mötesplatser: Han tillbringade otaliga timmar på wienska kaféer eller på värdshus som ” Svarta Kamelen” eller ” De sju kurfurstarna ” .

Socialt nätverk: Där träffade han målare (som Moritz von Schwind), poeter och tjänstemän. De drack vin, rökte pipa, spelade biljard och diskuterade Metternich-regimens strikta censuråtgärder .

3. Vandring och naturupplevelser

Liksom många romantiker hade Schubert en djup relation till naturen, som fungerade som hans tillflyktsort och inspirationskälla.

Utflykter till den wienska landsbygden: Han företog ofta längre vandringar i Wienerwald eller i förorterna . Dessa utflykter var ofta upplevelser han delade med sina vänner.

Resor: Hans resor till Oberösterreich ( Steyr, Gmunden, Gastein) och Ungern präglades av hans beundran för landskapet. För honom var det att vara aktiv i naturen en nödvändig motvikt till de trånga förhållandena i staden.

4. Korrespondens och dagboksanteckningar

Även om Schubert inte var någon stor litterär figur, upprätthöll han nära kontakt med sina vänner när de inte var i Wien.

Hans brev ger inblick i hans känslovärld , hans längtan och ofta också i hans depressiva sinnesstämning under sjukdomen .

Han förde dagbok under en tid, i vilken han formulerade djupa och ofta melankoliska tankar om livet, kärleken och döden.

5. Att observera livet i Wien

Schubert var en ivrig observatör av sin omgivning. Han älskade att vandra genom Wiens gator och insupa stadens atmosfär .

Han gick på teaterföreställningar ( även utan ett professionellt syfte) och observerade det sociala livet. Dessa observationer av ensamhet bland folkmassan eller den glada entusiasmen hos den wienska befolkningen påverkade indirekt hans förståelse av den mänskliga naturen.

” Man tror alltid att man går mot varandra, och man går alltid bara bredvid varandra ”, skrev Schubert en gång i sin dagbok – en observation som visar att han ofta tillbringade sin fritid med djupa reflektioner över den mellanmänskliga tillvaron.

Relationer med kompositörer

1. Ludwig van Beethoven: Den ouppnåeliga idolen

Beethoven var den fixerade stjärnan i Schuberts universum. Trots att de båda bodde i samma stad i många år, präglades deras förhållande mer av distans och vördnad .

knappt tala med honom av blyghet . Det sägs att han en gång tillägnade Beethoven sina variationer av en fransk sång , men under den personliga presentationen var han så nervös att han inte kunde få fram ett ord.

Närmandet i slutet: Först vid Beethovens dödsbädd inträffade förmodligen en djupare uppskattning. Beethoven sägs ha läst några av Schuberts sånger och utropat: ” Sannerligen, i denna Schubert bor en gudomlig gnista! ”

Den sista äran: Schubert var en av fackelbärarna vid Beethovens begravning . Hans sista önskan var att bli begravd bredvid Beethoven, vilket nu är fallet på Wiens centralkyrkogård.

2. Antonio Salieri: Den stränge läraren

Salieri var mycket mer än bara en lärare för Schubert ; han var hans mentor i många år.

Hans utbildning: Schubert upptäcktes och undervisades av Salieri medan han fortfarande var körpojke. Salieri lärde honom kontrapunkt, komposition och den italienska sångtraditionen.

Spänningar: Relationen var inte alltid smidig. Salieri ville styra Schubert mer mot italiensk opera, medan Schubert i allt högre grad vände sig till tysk lyrik och sång. Trots detta förblev Schubert respektfull mot honom under hela sitt liv och tillägnade honom flera verk.

3. Gioachino Rossini: Den populära konkurrenten

På 1820-talet greps Wien av en veritabel ” Rossini-vurm ” . Den lättsamma italienska operan var mycket mer populär bland allmänheten än Schuberts seriösa infall .

Inflytande och distans: Schubert beundrade Rossinis melodiska rikedom och hans behärskning av orkestrering. Han skrev till och med två ouvertyrer ” i italiensk stil ” för att visa sin behärskning av detta hantverk. Ändå såg han kritiskt på hypen, eftersom han såg djupet i den tyska musiken hotat av Rossinis dominans .

4. Carl Maria von Weber: Ett svårt möte

När Weber kom till Wien 1823 för att framföra sin opera Euryanthe sökte Schubert kontakt med den berömde romantiske kompositören.

Kritiken: Schubert var mycket ärlig mot Weber (kanske för ärlig) och kritiserade svagheter i hans nya opera. Weber, som ansågs känslig, blev upprörd. Trots denna stämningsfulla störning respekterade Schubert djupt Webers banbrytande arbete för den tyska nationaloperan .

5. Den postuma kopplingen: Robert Schumann och Felix Mendelssohn

Även om Schubert aldrig träffade dem personligen ( eftersom han dog innan deras genombrott), var relationen med dem genom hans verk avgörande för hans berömmelse efter hans död.

Schumann som upptäckare: Robert Schumann var den som upptäckte manuskriptet till Schuberts stora C-dursymfoni i Wien 1839. Han var så entusiastisk över dess ” himmelska längd ” att han skickade det till Felix Mendelssohn Bartholdy.

Mendelssohn som pionjär: Mendelssohn dirigerade uruppförandet av denna symfoni i Leipzig och hjälpte därmed Schubert att nå sitt slutgiltiga genombrott som seriös symfonist i den europeiska musikvärlden .

Schuberts direkta kontakter präglades ofta av hans introverta natur . Han var inte en nätverkare som Liszt, utan en musiker som främst kommunicerade med sina samtida genom sina partiturer.

Liknande kompositörer

1. Robert Schumann (1810–1856 )

Schumann är kanske Schuberts ” andliga arvtagare”. Ingen förstod det melankoliska djupet och det litterära sambandet mellan ord och ljud lika väl som han.

Likheten : Liksom Schubert var Schumann en mästare på sången och korta, atmosfäriska pianostycken . Båda hade en förkärlek för det drömska , det fragmentariska och skildringen av extrema psykologiska tillstånd i musiken .

Skillnaden: Schumanns musik är ofta ännu mer fragmenterad och intellektuellt komplex, medan Schubert behåller en mer naturlig , nästan folksångsliknande melodi.

2. Johannes Brahms (1833 –1897)

Brahms beundrade Schubert djupt och var avsevärt involverad i publiceringen av hans verk.

Likheten : Brahms delar med Schubert en kärlek till folkmusik och förmågan att gjuta djup melankoli i klassiska former (symfonier, kvartetter). En förkärlek för mörka klangfärger och lägre röster förbinder också de två.

Skillnaden: Brahms är strängare i konstruktionen och verkar ofta ” tyngre ” , medan Schubert, trots all sorg, behåller en viss wienersk lätthet och en flödande andedräkt .

3. Felix Mendelssohn Bartholdy (1809–1847 )

Även om Mendelssohn ofta framstår som mer klassisk, finns det en stark koppling i elegansen och det melodiska flödet.

Likheten : Båda kompositörerna hade gåvan att skriva melodier med otrolig naturlighet. I Mendelssohns ” Sånger utan ord” finner man den lyriska kvalitet som Schubert etablerade i sina pianostycken (Impromptus) .

Skillnaden: Mendelssohn är vanligtvis ljusare och mer optimistisk; han saknar ofta den djupa , existentiella smärta som lurar i Schuberts sena verk .

4. Anton Bruckner (1824–1896 )

Det kanske låter förvånande, men inom symfonisk musik är Bruckner en direkt ättling till Schubert.

Likheten : Bruckner anammade idén om ” himmelsk längd ” från Schubert . Sättet han lager upp orkesterklang i stora rum och ofta gör plötsliga harmoniska skiftningar ( modulationer) är otänkbart utan Schuberts modell (särskilt den stora C-dursymfonin) .

Skillnaden: Medan Schubert var en vandrare i mänsklig bemärkelse, var Bruckners musik ofta helig och gudsinriktad.

5. Hugo Wolf (1860–1903)

När det gäller konstsång är det Hugo Wolf som tog Schuberts psykologiska tolkning av texter till det yttersta.

Likheten : Wolf koncentrerade sig nästan uteslutande på sången och försökte, liksom Schubert, bringa pianoackompanjemanget i absolut likhet med rösten .

Skillnaden: Wolfs harmoniska stil är mycket mer radikal och han har redan ena foten i moderniteten (Wagner-inflytande), vilket ofta resulterar i förlusten av Schubertiansk lyrik.

En titt på angränsande epoker

Förutom dessa stora namn finns det samtida personer som stilmässigt stod Schubert mycket nära, men som är mindre kända idag:

Carl Loewe: Han kallas ofta för den ” nordtyske Schubert” eftersom han samtidigt fulländade balladgenren (t.ex. sin version av Erlking ) .

John Field: Hans nattverk har en liknande intim, nattlig atmosfär som några av Schuberts pianostycken .

Sammanfattningsvis kan man säga: de som söker melankoli bör vända sig till Schumann; de som älskar melodisk skönhet bör vända sig till Mendelssohn; och de som vill uppleva den storslagna formen med Schubertiansk anda bör vända sig till Brahms eller Bruckner.

Relationer

1. Johann Michael Vogl ( sångare , baryton)

Vogl var utan tvekan den viktigaste konstnärliga figuren i Schuberts liv. Den berömda stjärnan vid Wiens hovopera var betydligt äldre än Schubert, men insåg omedelbart hans geni.

Mentorn och uttolkaren: Vogl blev den viktigaste uttolkaren av Schuberts sånger. Han hade den nödvändiga dramatiska uttrycksförmågan för att forma verk som Erlking eller Winterreise.

Resor: Tillsammans företog de resor (t.ex. till Oberösterreich ) där de uppträdde som duo. Vogl sjöng och Schubert ackompanjerade honom på piano. Dessa framträdanden befäste Schuberts rykte som sångkompositör utanför Wien.

2. Bröderna Linke och Schuppanzigh-kvartetten

för sin kammarmusik. Schuppanzigh-kvartetten, som redan hade arbetat nära Beethoven, spelade en central roll.

Ignaz Schuppanzigh: Den berömde violinisten dirigerade världspremiärerna av några av Schuberts viktigaste kammarmusikverk, inklusive a-mollkvartetten ( ” Rosamunde ” ).

Joseph Linke: Kvartettens cellist var en nära förtrogen. Schubert skrev det berömda cellosolot i andra satsen av Tvåcellokvintetten (D 956) och delar av Forellkvintetten med sådana musiker i åtanke.

3. Anna Milder-Hauptmann ( sångerska , sopran)

Den berömda sopranen (den första ” Leonoren ” i Beethovens Fidelio) var en av de få stora kvinnliga artister som Schubert aktivt stödde .

Tillägnad : Schubert skrev den berömda sången med obligatoklarinett, ” Der Hirt auf dem Felsen ” (Herden på klippan), åt henne . Han skickade henne många av sina sånger till Berlin i hopp om att hon skulle göra dem kända där . Hon värdesatte hans musik mycket och förespråkade dess spridning.

4. Musikvännernas orkester

” Musikvännernas sällskap i Wien” var den viktigaste institutionen för det borgerliga musiklivet .

Erkännande och avvisande: Schubert var medlem i sällskapets representativa organ . Trots det hade han svårt att få sina större orkesterverk framförda där.

Den stora symfonin i C-dur: Han tillägnade sin stora symfoni i C-dur till sällskapet. Orkestern repeterade verket, men lade det sedan åt sidan som ” för svårt och för långt”. Det är en tragisk ironi att denna orkester, som han stod så nära, inte framförde hans stora symfoniska verk under hans livstid .

5. Stadsseminariets orkester

I sin ungdom var denna studentorkester Schuberts viktigaste experimentella fält.

Praktisk erfarenhet: Här lärde han sig orkestreringens hantverk ” inifrån och ut ” . Han spelade där som violinist och altviolinist och ledde till och med ensemblen som assisterande dirigent under en tid. Många av hans tidiga symfonier framfördes först (internt) av denna orkester.

6. Joseph von Spaun (musiker och organisatör)

Även om Spaun inte var professionell musiker, agerade han som en i musikaliska sammanhang. Han var en utmärkt violinist och organiserade orkesterkvällarna på seminariet, samt senare de musikaliska arrangemangen för Schubertiaderna. Utan hans organisatoriska hjälp skulle många av Schuberts verk aldrig ha funnit en ensemble.

Relationer med icke-musiker

Eftersom Franz Schubert aldrig hade en fast tjänst vid hovet eller i en kyrka, var hans privata krets av icke-musiker hans viktigaste sociala och ekonomiska skyddsnät. Denna krets av poeter, målare och jurister bildade den så kallade Schubert-gemenskapen. De såg i honom geniet som kunde omsätta sina egna konstnärliga ideal i musiken .

Här är de viktigaste relationerna med personer som inte var professionella musiker:

1. Franz von Schober (poet och bon vivant)

Schober var förmodligen den viktigaste och samtidigt mest kontroversiella vännen i Schuberts liv. Han var en karismatisk ung man från en god familj som befriade Schubert från sin fars lägenhets begränsningar .

”Möjliggöraren ” : Schober erbjöd ofta Schubert boende i sina lägenheter så att han kunde ägna sig helt åt komponerandet. Han introducerade Schubert till den wienska bohemscenen .

Konstnärlig symbios: Schober skrev librettot till Schuberts opera Alfonso och Estrella och komponerade dikten till en av de mest berömda sångerna : ” An die Musik ” .

Inflytande: Kritiker anklagade ofta Schober för att ha lett Schubert till en extravagant livsstil, men för Schubert var han hans närmaste förtrogne och bron till litteraturens värld.

2. Moritz von Schwind (målare)

Schwind var betydligt yngre än Schubert, men avgudade honom . Han var en begåvad romantisk målare.

Visuell krönika: Schwind fångade sina vänners liv i ett flertal teckningar och målningar . Hans berömda sepiamålning ” En Schubertiad hos Joseph von Spaun” är den viktigaste visuella källan för atmosfären under dessa kvällar.

En själsfrände: De två delade en djup förståelse för den romantiska synen på naturen. Schwind sa en gång att Schuberts musik var hans viktigaste inspirationskälla för sitt måleri.

3. Johann Mayrhofer (poet och censor)

Mayrhofer var en melankolisk, introvert karaktär och, paradoxalt nog, arbetade som tjänsteman inom statens censurmyndighet .

Den delade lägenheten: Schubert och Mayrhofer delade rum i två år. Under denna tid tonsatte Schubert nästan 50 av Mayrhofers dikter, vilka ofta präglades av forntida myter och en djup känsla av världsledighet .

introducerade Schubert till filosofiska teman och grekisk tragedi , vilket fördjupade allvaret i Schuberts verk.

4. Joseph von Spaun (advokat och tjänsteman)

sträckte sig tillbaka till hans barndom på stadens internatskola .

Skyddshelgonet: Spaun var den förste att inse Schuberts talang och köpte till och med den fattiga studenten notpapperet som han själv inte hade råd med.

Organisatör: Som en respekterad tjänsteman använde han sina kontakter för att marknadsföra Schuberts verk i Wiens societet. Han skrev senare viktiga biografiska anteckningar som formade vår nuvarande förståelse av Schubert .

5. Leopold Kupelwieser (målare)

Kupelwieser var också bland kärngruppen av Schubertianer.

Korrespondensen: Ett av Schuberts mest hjärtskärande brev är adresserat till Kupelwieser (1824), där Schubert avslöjar sin allvarliga sjukdom och förtvivlan ( ” Jag känner mig som den olyckligaste , mest eländiga personen i världen ” ).

Porträttmålare : Kupelwieser målade det berömda porträttet av den unge Schubert och fångade vännerna på bilder under gemensamma utflykter till landsbygden (bl.a. i Atzenbrugg) .

6. Franz Grillparzer (poet)

Den viktigaste österrikiska dramatikern på sin tid var en beundrare av Schubert.

Konstnärligt samarbete: Även om de inte var lika nära vänner som Schubert och Schober, skrev Grillparzer texter för Schubert , såsom serenaden ( ” Zö gernd leise ” ).

Arvet : Efter Schuberts död skrev Grillparzer den berömda gravskriften som lovordade hans ” rika ägodelar” och ” ännu vackrare förhoppningar ” .

Viktiga soloverk för piano

Franz Schuberts pianoverk är en resa från klassisk tradition till helt nya, nästan världsfrånvända ljudlandskap. Han använde pianot som en intim dagbok där han dokumenterade sina djupaste känslor – från dansliknande lätthet till existentiell smärta .

Här är hans viktigaste soloverk för piano, uppdelade i deras olika karaktärer:

1. De sena pianosonaterna (D 958, 959 och 960)

Dessa tre sonater, som han skrev under de sista månaderna av sitt liv 1828, representerar den absoluta höjdpunkten i hans pianospel.

Sonat i B-dur (D 960): Den anses vara hans testamente. Första satsen kännetecknas av en övernaturlig stillhet och en mystisk driller i basen som låter som avlägsen åska. Det är ett verk av avsked och förvandling .

Sonat i A-dur (D 959): Berömd för sin långsamma sats (Andantino), som kulminerar i ett nästan kaotiskt, desperat utbrott innan den återfaller i djup melankoli .

2. ” Vandrarfantasin” (D 760)

Detta är Schuberts tekniskt mest krävande verk. Det är så svårt att Schubert själv en gång utbrast när han spelade det: ” Må djävulen spela det här! ”

Struktur: De fyra meningarna flyter sömlöst in i varandra och är alla baserade på ett rytmiskt motiv från hans sång ” The Wanderer ” .

Betydelse: Med sin orkestrala kraft och den tematiska kopplingen mellan alla satser förebådade den formen av Franz Liszts ” symfoniska dikt”.

3. Impromptus och Moments musicaux

Schubert uppfann i huvudsak det romantiska “karaktärsstycket ” här – korta, fristående stycken som fångar en mycket specifik stämning.

8 Impromptus (D 899 och D 935): Dessa stycken är numera en del av varje pianists standardrepertoar. De sträcker sig från lyrisk sång till mycket dramatiska utbrott ( särskilt Impromptu i Ess-moll).

6 Moments musicalaux (D 780): Kortare , ofta dansliknande eller meditativa miniatyrer. Den mest kända är Moment musical nr 3 i f-moll, som påminner om en rysk dansmelodi.

4. De ” Tre pianostyckena ” ( D 946)

ofta kallade ” Impromptus from the Estate”, publicerades först mycket senare av Johannes Brahms. De visar upp den avlidne Schubert i all hans harmoniska djärvhet och experimentella glädje.

5. Danserna (valser, Ländler, écossaises)

Man får inte glömma att Schubert var “den inhemska musikens kung ” i gamla Wien.

Han skrev hundratals små danser , som ofta improviserades direkt vid pianot under sällskapskvällar. De framstår ytligt sett som glada , men innehåller ofta den där typiska ” schubertska” melankolin i undertonerna .

Varför dessa verk är speciella:

Schuberts pianostil skiljer sig fundamentalt från Beethovens. Medan Beethoven ofta ” dissekerar” och utvecklar teman , låter Schubert dem flöda fritt . Han använder pianot som en orkester eller en mänsklig röst. Hans musik kräver inte bara teknik från pianisten, utan framför allt förmågan att ” sjunga på piano ” .

Viktig kammarmusik

Inom kammarmusiken uppnådde Franz Schubert en mästerskapsförmåga som många kritiker till och med anser vara överlägsen hans symfonier. För honom var detta område inte en ” mindre genre ” , utan en plats för djupt uttryck och djärva experiment . Han använde den lilla ensemblen för att skapa orkesterklangfärger samtidigt som han bibehöll en nästan smärtsam intimitet .

Här är hans viktigaste kammarmusikverk:

1. Öringkvintetten (D 667)

Detta verk för piano , violin, altfiol, cello och kontrabas är ett av de mest populära verken inom all klassisk musik.

Särskilt kännetecken: Den har fått sitt namn från den fjärde satsen, där Schubert varierar sin egen sång ” Die Forelle” .

kännetecknas av somrig ljusstyrka och sorglös livsglädje , vilket är atypiskt för många av hans senare , mörkare verk . Den ovanliga instrumentationen med kontrabasen ger ljudet ett särskilt djup och fyllighet .

Stråkkvartett nr 14 ” Döden och jungfrun ” ( D 810)

Detta är raka motsatsen till Forellkvintetten: ett dramatiskt, omskakande verk i d-moll.

Tema: Även här använder Schubert sitt eget sångmotiv i andra satsen. Hela kvartetten känns som en desperat kamp mot det oundvikliga.

Stil: Den är tekniskt extremt krävande och kännetecknas av en rastlös, nervös energi som varar ända till den sista dödsdansen i fjärde satsen .

3. Stråkkvintetten i C-dur (D 956)

Många musikforskare anser att detta verk är kammarmusikens höjdpunkt . Schubert fullbordade det bara två månader före sin död.

Instrumentationen: Istället för en andra viola (som i Mozarts verk) lade Schubert till en andra cello. Detta skapar ett ojämförligt rikt, mörkt och varmt ljud.

Adagion: Andra satsen präglas av en övernaturlig stillhet. Det känns som om tiden har stått stilla. Kontrasten mellan den hänförda huvudmelodin och det stormiga mittpartiet är ett av de mest gripande exemplen på Schuberts musik.

4. Oktetten i F-dur (D 803)

Det är Schuberts mest omfattande kammarmusikverk, skrivet för en stor blandad ensemble av stråkar och blåsinstrument ( klarinett, horn, fagott).

Bakgrund: Det var ett beställningsverk nära baserat på Beethovens berömda septett.

Effekt: Trots den stora ensemblen behåller verket en serenadliknande, gemytlig karaktär, men blossar gång på gång upp av den där typiska schubertska melankolin.

5. Pianotrion (i B-dur D 898 och Ess-dur D 929)

Dessa två sena verk för piano , violin och cello visar Schubert som en mästare på storskalig form.

Ess-durtrio: Den är särskilt känd för sin långsamma sats, vars stegrande tema (inspirerat av en svensk folkvisa) skapar en kuslig, nästan hypnotisk atmosfär . Detta tema har också blivit känt i modern film (t.ex. i Stanley Kubricks Barry Lyndon) .

Varför dessa verk är speciella

Schubert befriade kammarmusiken från dess rent privata, hemliga miljö. Han skapade verk av ” symfoniska” proportioner, ofta nästan en timme långa och krävde allt av musikerna. I dessa verk hör man ” hela ” Schubert: den outtröttlige melodisten , den harmoniska äventyraren och den ensamma vandraren .

Musik för violin och piano

1. De tre sonatinorna (D 384, 385 och 408)

Dessa tre verk från 1816 är idag kända som ” Sonatinor “, även om Schubert ursprungligen kallade dem ” Sonater ” .

Karaktär: De är starkt influerade av Mozart – tydligt strukturerade, eleganta och med en barnslig lätthet.

Betydelse: De ingår nu i standardrepertoaren vid violinlektioner, eftersom de är melodiskt vackra men tekniskt sett fortfarande lättillgängliga . Särskilt Sonatin nr 1 i D-dur fängslar med sin fräschör och charm.

2. Sonaten i A-dur (D 574) – ” Duon ”

Detta verk från 1817 markerar ett betydande steg framåt. Schubert börjar här behandla fiolen och pianot som helt jämlika partners .

Stil: Musiken blir mer komplex, harmonierna djärvare . Det är en sann “duo ” där teman ständigt skickas fram och tillbaka mellan de två instrumenten.

Effekt: Den är betydligt mer expansiv än sonatinorna och visar redan den typiska ” schubertianska” andningen med breda melodiska bågar .

3. Fantasin i C-dur (D 934)

Detta är utan tvekan Schuberts svåraste och viktigaste verk för violin och piano. Han skrev det 1827 för den virtuose violinisten Josef Slavík .

Struktur: Fantasin är ett verk i en sats , men uppdelat i flera avsnitt. I mitten finns en serie variationer på hans sång ” Sei mir gegrüß t ” .

Utmaning: Verket var så modernt och tekniskt krävande för sin tid (för både violin och piano ) att några i publiken lämnade salen under premiären . Idag anses det vara en teknisk och musikalisk kraftresa , som kräver en otrolig räckvidd från eterisk stillhet till eldig virtuositet .

4. Rondo i h-moll (D 895) – “ Rondo briljant ”

Som namnet antyder är detta verk från 1826 utformat för briljans och offentligt genomslag.

Karaktär: Det är ett kraftfullt, stolt stycke med en heroisk början och en medryckande , dansliknande huvuddel.

Specialartikel: Här visar Schubert att han även behärskade den ” stora stilen”, vilket väckte entusiasm i konsertsalen , utan att offra sitt musikaliska djup.

Varför dessa verk är speciella

Schuberts violinkompositioner kännetecknas av att de aldrig bara är virtuosa ” foder för fiolen”. Även i de svåraste passagerna i C-dur-fantasin behåller musiken alltid en sångearkad kvalitet. Han överför sångens princip till fiolen: fiolen ” sjunger ” melodierna, medan pianot gör mycket mer än att bara ackompanjera – det skapar rum , stämningar och landskap.

Pianotrio(er)/-kvartett(er)/-kvintett(er)

1. Pianokvintetten i A-dur (D 667) – “ Forellkvintett ”

Detta är förmodligen den mest berömda pianokvintetten i musikhistorien. Schubert skrev den 1819 under en bekymmerslös sommar i Steyr.

Instrumentationen: Istället för den vanliga kombinationen (piano + stråkkvartett) valde Schubert piano, violin, viola, cello och kontrabas. Kontrabasen gör att pianot kan spela mer briljant i de högre registren, eftersom grunden är djup och solid.

Smeknamnet: Den fjärde satsen består av variationer på hans sång ” The Trout ” .

Karaktär: Verket utstrålar en glädje och fräschör som är sällsynt för Schubert , nästan obefläckad . Det är ett utmärkt exempel på sofistikerad , gemytlig musik.

2. De stora pianotrioerna (B-dur och Ess-dur)

Schubert ägnade sig intensivt åt genren för piano, violin och cello först sent i livet (1827/28) . Dessa två verk är bland de mest monumentala i sitt slag.

Pianotrio nr 1 i B-dur (D 898): Robert Schumann kallade detta verk ” inspirerande, ljuvligt, jungfruligt ” . Det kännetecknas av lyrisk överflöd och en nästan orkestral prakt. Första satsen fängslar med sitt stolta huvudtema, medan Andante är ren poesi.

Pianotrio nr 2 i Ess-dur (D 929): Detta verk är betydligt mer dramatiskt och monumentalt.

Ett speciellt drag: Andra satsen (Andante con moto) med sin gångrytm är världsberömd . Schubert använde här en svensk folkvisa.

Cyklisk form: I finalen återupptar Schubert temat från andra satsen – en för tiden mycket nyskapande struktur .

3. Adagio i Ess-dur (D 897) – “ Notturno ”

Bakom detta namn döljer sig en enda sats för pianotrio , som troligen ursprungligen var avsedd som en långsam sats för B -dur-trion.

Karaktär: Det är ett verk av övernaturlig skönhet och stillhet. Pianot spelar mjuka arpeggion, över vilka fiolen och cellon sjunger i intim dialog. Det känns som en nattlig meditation.

4. Pianokvartetten (Adagio och rondo concertante i F-dur, D 487)

Schubert lämnade efter sig endast detta enda betydande verk för instrumentationen piano , violin, viola och cello.

Ursprung: Han skrev den 1816 för violinisten Heinrich Grob.

Stil: Det är ett mycket konsertant stycke , där pianot står i centrum nästan som i en pianokonsert. Det är mindre djupt än de senare triorna, men visar Schuberts mästerliga behärskning av den virtuosa stilen från sina tidiga år .

Sammanfattning av betydelse

Medan Forellkvintetten representerar den sociala glädjen i att skapa musik, är de två pianotrioerna arkitektoniska mästerverk som banade väg för Brahms och Dvořák . Schubert bevisade här att en trio på bara tre musiker kan frigöra den ljudmässiga kraften i en hel symfoni .

Stråkvartett(er)/sextett(er)/oktett(er)

1. De sena stråkkvartetterna

Schubert skrev totalt 15 stråkkvartetter, men de tre sista bildar en egen klass, vars djup bara kan jämföras med Beethovens sena kvartetter .

Stråkkvartett nr 14 i d-moll (D 810) – ” Döden och jungfrun ” : Detta är förmodligen hans mest berömda kvartett . Namnet kommer från andra satsen, där Schubert varierar sin sång med samma namn. Hela verket kännetecknas av en rastlös, dyster energi .

Stråkkvartett nr 13 i a-moll (D 804) – ” Rosamunde ” : Det är den enda kvartetten som publicerats under hans livstid . Den har en melankolisk och längtansfull känsla . Schubert lånade huvudtemat i andra satsen från sin egen scenmusik för Rosamunde.

Stråkkvartett nr 15 i G-dur (D 887): Hans sista kvartett är ett monumentalt, nästan symfoniskt verk. Den är känd för sitt ständiga , nervösa fladdrande mellan dur och moll, vilket skapar en extremt modern och spänningsfylld atmosfär .

2. Stråkkvintetten i C-dur (D 956)

Även om du frågade om sextetter och oktetter är stråkkvintetten (för två violiner, en viola och två cello) det absoluta hjärtat i hans kammarmusik.

Instrumentationen: Den andra cellon (istället för en andra viola) ger musiken en mörk, varm och orkestral grund.

Adagio: Denna sats anses vara ett av de vackraste ögonblicken i hela musikhistorien. Tiden tycks stå stilla i en oändlig melodi som spelas av fiolerna över cellos pizzicato-toner . Den upptäcktes först årtionden efter hans död.

3. Oktetten i F-dur (D 803)

För den största kammarmusikensemblen som Schubert valde kombinerade han stråkar med blåsinstrument ( klarinett, horn, fagott).

Struktur: Den består av sex satser och är formellt baserad på Beethovens Septett.

Karaktär: Oktetten är en underbar blandning av glad serenad och djupgående drama. Den visar Schubert som en mästare på instrumental färg, där han perfekt väver in blåsinstrumenten i stråkars väv.

4. Kvartettsatsen i c-moll (D 703)

Detta är ett fascinerande fragment. Schubert fullbordade bara första satsen i en planerad kvartett.

Effekt: Denna enda sats är så kraftfull, tät och dramatisk att den ofta framförs idag som ett självständigt konsertstycke . Den markerar Schuberts definitiva genombrott inom hans mycket personliga , seriösa kvartettstil .

Sammanfattning av rollistan

Även om Schubert aldrig skrev en stråksextett (denna genre blev först senare känd av Brahms ) , föregriper hans stråkkvintett med två cello redan den klangliga rikedomen i en sextett. Hans oktett, å andra sidan, är länken mellan kammarmusik och symfoni.

Viktiga orkesterverk

Franz Schuberts orkesterverk är en berättelse om sena upptäckter . Eftersom han knappast hade några möjligheter under sin livstid att låta sina stora symfonier framföras av professionella orkestrar , blev många av hans mästerverk världsberömda först årtionden efter hans död .

Här är de viktigaste orkesterverken:

1. Den “ Ofullbordade” symfonin (nr 7 eller 8 i h-moll, D 759)

musikhistoriens största gåtor . Schubert skrev två satser av övernaturlig skönhet år 1822 och avbröt sedan.

Karaktär: Första satsen inleds med ett mystiskt, mörkt basmotiv, följt av en av romantikens mest berömda melodier . Musiken pendlar mellan djup resignation och dramatiska utbrott .

Betydelse: Även om den bara har två satser är den komplett som helhet. Den anses vara den första verkligt romantiska symfonin, eftersom den ersätter den klassiska formen med rent emotionellt och atmosfäriskt djup .

2. Den ” Stora C-dursymfonin” (nr 8 eller 9, D 944)

Schubert fullbordade detta monumentala verk 1826. Det är hans symfoniska arv .

Den ” himmelska längden ” : Det var vad Robert Schumann kallade verket när han upptäckte det 1839 (elva år efter Schuberts död). Symfonin varar nästan en timme – en enorm tid för den eran .

Stil: Den kännetecknas av ohämmad energi , en marschliknande rytm och ett helt nytt sätt att använda blåsinstrument. Finalen är ett sant orkestervrål.

3. De tidiga symfonierna (nr 1 till 6)

Schubert skrev dessa verk mellan 16 och 21 år.

Symfoni nr 4 i c-moll ( ” Tragisk ” ): Här försöker den unge Schubert för första gången översätta Beethovens allvar till sitt eget musikaliska språk .

Symfoni nr 5 i B-dur: Ett verk med mozartiansk lätthet och klarhet. Den är komponerad för en mindre orkester utan klarinetter, trumpeter och pukor och utstrålar ren livsglädje.

4. Scenmusik till ” Rosamunde ” (D 797)

Även om själva pjäsen länge är bortglömd , har Schuberts musik överlevt .

Innehåll: Ouvertyren ( ursprungligen skriven för magipjäsen *Die Zauberharfe*) såväl som entr’acte-musiken och baletterna är bland Schuberts charmigaste och mest melodiska orkesterstycken . De visar hans förkärlek för wienersång och italiensk opera.

5. Ouvertyrer “ i italiensk stil” ( D 590 och D 591)

Runt 1817 greps Wien av Rossini-feber. Schubert svarade med att skriva två ouvertyrer som perfekt imiterade andan, kvickheten och briljansen i italiensk operamusik utan att förlora sin egen wienska charm.

Varför dessa verk är speciella

Schubert var inte någon avskrivare av Beethoven. Medan Beethoven “byggde” sina symfonier från små motiv , lät Schubert dem flöda från melodier. Han behandlade orkestern som ett stort färgfält, där särskilt träblåsinstrumenten ( oboe, klarinett, fagott) ofta intog solistiska, sångliknande roller .

Andra viktiga verk

1. De stora sångcyklerna

Med sina sångcykler skapade Schubert en helt ny form av musikalisk berättande . De är inte bara en samling sånger, utan snarare resor in i djupet av den mänskliga psyket.

Den vackra mjölnarens hustru ( D 795): Denna cykel, baserad på dikter av Wilhelm Müller , berättar historien om en ung gesäll som förälskar sig, förtvivlar över svek och slutligen söker döden i strömmen. Musiken förvandlas från hoppfulla, vandrande rytmer till djup melankoli.

Winterreise (D 911): Förmodligen det mörkaste och mest radikala verket under hela romantikens era. I 24 sånger följer lyssnaren en ensam vandrare genom ett fruset vinterlandskap. Det är en existentiell studie av ensamhet, alienation och annalkande död.

Svanesången (D 957): Inte en cykel planerad av kompositören, utan en postum sammanställning av hans sista sånger. Den innehåller mästerverk som ” Dubbelgångaren ” eller ” Duvposten ” .

2. Berömda individuella låtar

Schubert tonsatte över 600 dikter . Några av dem har blivit så ikoniska att de nästan betraktas som folkvisor:

Erlking (D 328): Ett dramatiskt mästerverk efter Goethe, där en enda sångare måste gestalta fyra roller (berättare , far, barn, Erlking ) , medan pianot outtröttligt imiterar den galopperande hästen.

Gretchen am Spinnrade (D 118): Verket som etablerade den moderna stilen inom konstsången . Pianoackompanjemanget representerar spinnrockens monotona rotation, medan Gretchens känslor stiger till extas.

Ave Maria (Ellens tredje kantat, D 839): Ursprungligen en tonsättning av Walter Scotts ” Sjöfrun ” , blev den en av världens mest berömda sakrala sånger .

3. Sakral musik och mässor

Trots en ofta ansträngd relation med den officiella kyrkan lämnade Schubert efter sig djupt religiösa verk med stor utstrålning.

Mässa nr 6 i Ess-dur (D 950): Hans sista och mest monumentala mässa. Den är klangfull, harmoniskt djärv och visar Schuberts engagemang för Bachs och Händels traditioner .

Tysk mässa (D 872): Ett verk av enkel skönhet . Istället för den latinska texten använde Schubert tyska verser, vilket gör mässan till en fast del av församlingspsalmerna i många kyrkor än idag (särskilt ” Helig, helig ” ).

4. Scenverk (operor och sångspel)

Schubert kämpade för framgång inom teatern under hela sitt liv, men många av hans operor fick inte premiär förrän långt efter hans död .

Fierrabras (D 796): En heroisk-romantisk opera om ridderlighet och kärlek. Den innehåller magnifika orkester- och körpassager, men led länge av ett svagt libretto.

Alfonso och Estrella (D 732): En genomkomponerad opera (utan talad dialog), som var mycket ovanlig och nyskapande för tiden i Wien .

Konspiratörerna (D 787): En charmig allsång baserad på den antika komedin Lysistrata , som visar Schuberts humor och lättsamhet.

5. Polyfoniska vokalverk

Schubert var en mästare på körmusik, särskilt för mansröster .

Andarnas sång över vattnet (D 714): En djup musikalisk tonsättning av Goethes dikt för åtta mansröster och låga stråkar. Det är ett mystiskt, stämningsfullt verk om den mänskliga själen.

Serenad ( ”Zö gernd leise ” , D 920): Ett underbart verk för altsolo och damkör (eller manskör ) , som perfekt fångar Wiens nattliga atmosfär .

Schuberts vokalmusik är nyckeln till hela hans verk. Även hans symfonier och sonater kan ofta bara förstås fullt ut när man är bekant med de sånger och körer vars teman han ofta införlivade i dem.

Anekdoter och intressanta fakta

Franz Schuberts liv erbjuder en fascinerande inblick i wienromantik – en blandning av djup melankoli, genial envishet och nästan otrolig produktivitet . Här är några av de mest intressanta anekdoterna och fakta om mannen som hans vänner kärleksfullt kallade ” Schwammerl” (Svamp).

1. Varför ” svampar ” ?

Schubert var fysiskt kort (bara cirka 1,52 meter) och något fyllig på senare år . På grund av hans kroppsbyggnad och godmodiga sinnelag gav hans vänner honom smeknamnet ” Schwammerl” (bayersk/ österrikisk för liten svamp). Trots sin ringa kroppsbyggnad hade han en enorm karisma så fort han satte sig vid pianot.

2. ” Glasögonbäraren ” av nödvändighet

Schubert var extremt närsynt. Det sägs att han till och med bar sina glasögon på natten. Varför? Så att han kunde börja komponera direkt på morgonen så fort han öppnade ögonen, utan att behöva leta efter sina glasögon . Musiken flödade ofta ur honom så snabbt att varje sekund räknades .

3. Erlkungen och bläckhornet

Erlkings uppkomst är en av de mest berömda legenderna: En vän besökte Schubert och fann honom i ett tillstånd av fullständig extas, där han reciterade Goethes dikt högt och samtidigt komponerade musiken. I sin iver och upphetsning sägs det att Schubert använde bläcket inte för att skriva, utan för att sudda ut, eller till och med spillde bläckhornet över hela pappret . Verket slutfördes på bara några timmar – ett genidrag av en 18- åring .

4. Ett misslyckat möte med Beethoven

Schubert vördade Beethoven som en gud, men i åratal vågade han inte tala med honom, trots att de bodde i samma stad. När han äntligen personligen försökte presentera Beethoven sina Variationer för piano fyra händer , greps han av panik vid åsynen av mästaren. Han sägs ha darrat så mycket att han inte kunde få fram ett ord och nästan flydde rummet. Senare sägs det dock att Beethoven läste Schuberts musik och insåg hans geni.

5. Den ” ofärdiga” i skåpet

Varför Schubert övergav sin berömda symfoni i h-moll efter bara två satser är fortfarande ett av musikvärldens största mysterier . En roande , om än tragisk, detalj är att han gav manuskriptet till en vän, Anselm Hüttenbrenner . Hüttenbrenner ansåg det dock värdelöst och lämnade det i en låda i årtionden. Det var inte förrän 1865 – 37 år efter Schuberts död – som mästerverket upptäcktes av en slump och uruppfördes .

6. Fattigdom och ” delade” kläder

Schubert levde ofta under osäkra förhållanden . Det fanns tillfällen då han inte bara delade ett rum, utan även sina kläder och pengar med sin vän Franz von Schober. Om en av dem sålde något levde de båda på intäkterna. Ibland ägde Schubert inget piano och komponerade istället vid krogbordet eller på lånade instrument från vänner.

7. ”Schubertiaderna ” som protest

Det som idag anses vara trevlig kammarmusik var då också ett politiskt uttalande. Under den repressiva Metternich-regimen övervakades offentliga sammankomster strikt . ” Schubertiaderna ” i privata miljöer erbjöd vänner ett utrymme att tonsätta förbjudna dikter och subtilt kritisera samhället . Schubert arresterades till och med kortvarigt av polisen en gång eftersom han var en del av en grupp vänner som ansågs ” misstänkta ” .

Visste du att? Schubert var så produktiv att han ibland inte kände igen sina egna verk. En gång, när en vän spelade en av hans äldre sånger för honom, sägs han ha anmärkt: ” Inte alls dåligt , vem skrev det? ”

(Skrivandet av denna artikel har assisterats och utförts av Gemini, en stor språkmodell (LLM) från Google. Detta är endast ett referensdokument för att upptäcka musik som du inte känner till ännu. Innehållet i denna artikel garanteras inte vara helt korrekt. Vänligen verifiera informationen via pålitliga källor.)

Best Classical Recordings
on YouTube

Best Classical Recordings
on Spotify

Overzicht

Franz Schubert (1797-1828 ) was een van de belangrijkste componisten in de muziekgeschiedenis. Hij wordt beschouwd als het hoogtepunt van het Weense classicisme en tegelijkertijd als een pionier van de romantiek. Hoewel hij op jonge leeftijd van 31 jaar overleed, liet hij een gigantisch oeuvre na van meer dan 1000 composities.

Hieronder een overzicht van zijn leven en werk:

1. De “ Song Prince ” : Zijn muzikale nalatenschap

Schubert is vooral bekend om zijn liederen . Hij zette gedichten van grootheden als Goethe en Schiller op muziek en verhief het pianolied tot een zelfstandige kunstvorm .

Liederencycli : Werken als ” Die schöne Müllerin ” en het duistere ” Winterreise” zijn mijlpalen in de muziekgeschiedenis .

Opmerkelijke individuele werken: “ Erlk könig ” , “ Das Heidenröslein ” of “Ave Maria ” .

Instrumentale muziek: Naast liederen componeerde hij belangrijke symfonieën (bijvoorbeeld de ” Onvoltooide ” ), pianosonates en kamermuziek (bijvoorbeeld het ” Forellenkwintet ” ).

2. Het leven in Wenen: tussen genialiteit en armoede

Schuberts leven werd gekenmerkt door een hechte vriendenkring, maar ook door financiële zorgen en gezondheidsproblemen .

Het leven als wonderkind: Hij was een zingende jongen in de Weense hofkapel en genoot een gedegen opleiding, maar verkoos boven het zekere onderwijs van zijn vader een onzeker bestaan als freelance componist.

Schubertiades: Omdat hij weinig toegang had tot grote concertzalen , vonden uitvoeringen van zijn werken vaak plaats in besloten kring – deze gezellige avonden met vrienden werden ‘Schubertiades ‘ genoemd .

Tragisch einde: Schubert liep op jonge leeftijd syfilis op en stierf in 1828 op slechts 31-jarige leeftijd, vermoedelijk aan de gevolgen van tyfus. Op zijn verzoek werd hij begraven naast Ludwig van Beethoven, die hij zeer bewonderde.

3. Zijn stijl: De brug tussen twee tijdperken

Schuberts muziek kenmerkt zich door een bijzondere melancholie en een ongelooflijk talent voor melodieën .

Harmonie

Plotselinge wisselingen tussen majeur- en mineurtoonsoorten, vaak als uitdrukking van diep verlangen of verdriet .

Poëzie

Zijn instrumentale muziek klinkt vaak ” gezongen ” , alsof het speciaal voor de menselijke stem is geschreven .

structuur

Hij behield de klassieke vormen (symfonie, sonate), maar vulde ze met de emotionele inhoud van de romantiek.

‘ Wie kan er na Beethoven nog iets creëren?’ – Deze beroemde uitspraak van Schubert toont het grote respect dat hij voor zijn rolmodel had en de druk waaronder hij als componist in Wenen stond.

tijdens zijn leven alom gewaardeerd werd , werden zijn ware genialiteit en de volledige omvang van zijn oeuvre pas decennia na zijn dood ontdekt door musici als Robert Schumann en Johannes Brahms.

Geschiedenis

Het leven van Franz Schubert leest als een melancholische romantische roman – een verhaal van ongeremde creativiteit in de schaduw van een almachtig idool en een vroege dood die een wereld vol onvervulde dromen achterliet .

De beginjaren van een zoeker

Schubert werd in 1797 geboren in een voorstad van Wenen in een gezin van onderwijzers. Zijn vader zag hem al als toekomstig onderwijzer , maar het jonge genie was voorbestemd voor de muziek . Als jongen werd hij vanwege zijn prachtige stem aangenomen als koorknaap in het Weense hoforkest . Daar studeerde hij bij Antonio Salieri, die al snel inzag dat deze verlegen jongen niet alleen kon zingen, maar ook muziek begreep met een diepgang die zijn leeftijd ver overtrof .

De ontsnapping naar vrijheid

Nadat zijn stem was veranderd, probeerde Schubert aanvankelijk de wensen van zijn vader te vervullen en werkte hij als onderwijsassistent. Maar zijn gedachten waren niet bij het lesgeven; hij componeerde in het geheim, vaak meerdere liederen op één dag. In 1818 nam hij het radicale besluit om de veilige ambtenarij te verlaten en als freelance componist in Wenen te gaan wonen – een zeer riskante onderneming in een tijdperk zonder vastgelegde auteursrechten of inkomsten uit streaming.

Het leven in de “Boheemse ” wereld

Omdat hij nauwelijks geld verdiende en geen grote openbare opdrachten kreeg , werd zijn vriendenkring het middelpunt van zijn leven. Schilders, dichters en zangers vormden een hechte gemeenschap om hem heen. Ze noemden hem liefkozend ” Schwammerl” (vanwege zijn kleine, gedrongen gestalte) en organiseerden de beroemde Schubertiades . Dit waren besloten avonden in Weense huiskamers waar Schubert achter de piano zat en zijn nieuwste liederen ten gehore bracht. Op deze momenten was hij een ster, maar buiten deze kring bleef hij lange tijd in de schaduw van Ludwig van Beethoven, die hij vurig bewonderde maar met wie hij tijdens zijn leven nauwelijks durfde te spreken.

Ziekte en de ” winterreis ”

Het keerpunt in zijn leven kwam in 1823 met de diagnose syfilis, een destijds ongeneeslijke ziekte. Deze grimmige zekerheid veranderde zijn muziek fundamenteel . Ze verloor haar jeugdige lichtheid en werd dieper, indringender en existentiëler. Hij schreef nu tegen de stroom in van zijn tijd. Zijn meest aangrijpende werk , de liedcyclus ” Winterreise ” , werd in deze periode gecomponeerd. Toen hij deze liederen voor zijn vrienden speelde, waren zij geschokt door de sombere verlatenheid van de muziek . Schubert zei echter: ” Ik vind deze liederen mooier dan alle andere, en jullie zullen ze ook mooi vinden. ”

Het abrupte einde

In 1828 leek het tij te keren: Schubert gaf zijn eerste en enige openbare concert, dat een groot succes werd. Maar zijn lichaam was aan het einde van zijn krachten . Verzwakt door zijn ziekte en een bijkomende infectie (waarschijnlijk tyfus), stierf hij in november 1828 op slechts 31-jarige leeftijd in het huis van zijn broer.

begraven op de begraafplaats van Währing , slechts een paar graven verwijderd van Beethoven. Op zijn grafsteen liet zijn vriend Franz Grillparzer de beroemde woorden graveren : ” De dood begraaft hier een waardevol bezit, maar nog mooiere hoop .” Pas generaties later besefte de wereld dat het ” bezit ” dat hij achterliet al compleet was.

Chronologische geschiedenis

Kindertijd en de strenge school (1797-1813 )

31 januari 1797 in Wenen-Lichtental. Zijn pad leek voorbestemd: als zoon van een schoolhoofd was hij voorbestemd om leraar te worden. Zijn muzikale talent was echter zo overweldigend dat hij op elfjarige leeftijd werd aangenomen als koorknaap in de keizerlijke hofkapel. Daar genoot hij een uitstekende opleiding en werd hij leerling van de beroemde Antonio Salieri. Al op jonge leeftijd begon hij koortsachtig te componeren, vaak onder de moeilijke omstandigheden van het strenge kostschoolleven in de stad.

Het ‘ wonderjaar’ en de dubbele last (1814-1817 )

Nadat zijn stem was veranderd, verliet hij de kostschool en ging met tegenzin aan de slag als onderwijsassistent voor zijn vader. Deze jaren werden gekenmerkt door een bijna onvoorstelbare productiviteit . In 1814 , op slechts 17-jarige leeftijd, componeerde hij het lied ” Gretchen am Spinnrade ” , dat nu wordt beschouwd als de geboorte van het moderne Duitse kunstlied. Alleen al in 1815 schreef hij meer dan 140 liederen (waaronder ” Erlking ” ), twee symfonieën en verschillende opera’s, terwijl hij overdag lesgaf aan kinderen .

De sprong in het onbekende (1818-1822 )

In 1818 brak Schubert met de burgerlijke zekerheid . Hij gaf zijn carrière als docent definitief op en koos voor een leven als freelance kunstenaar in Wenen. Hij bracht de zomer door als muziekleraar voor de dochters van graaf Esterházy in Hongarije, maar keerde daarna terug naar het bruisende Wenen . Het was in deze periode dat de eerste Schubertiades plaatsvonden – die legendarische privébijeenkomsten waar zijn vrienden zijn muziek vierden. Artistiek gezien waagde hij zich nu aan grotere vormen, zoals het beroemde ” Forellenkwintet ” (1819) en werkte hij aan de ” Onvoltooide” Symfonie (1822).

De donkere jaren van volwassenheid (1823-1826 )

Het jaar 1823 markeert een tragisch keerpunt: Schubert werd ernstig ziek, vermoedelijk met syfilis. De maanden die hij in het ziekenhuis doorbracht en de zekerheid van een ongeneeslijke ziekte verdiepten zijn muzikale ontwikkeling radicaal. Ondanks pijn en depressie creëerde hij in deze periode meesterwerken, zoals de liedcyclus ” Die schöne Müllerin ” en het strijkkwartet ” Der Tod und das Mädchen ” . Zijn muziek werd existentiëler, donkerder en formeel zekerder .

De furieuze finale (1827-1828 )

Schuberts laatste levensjaar was een ongekende creatieve periode. Na de dood van zijn grote idool Beethoven in 1827 leek hij vastbesloten diens nalatenschap voort te zetten. Hij componeerde de monumentale ” Grote C-dur Symfonie ” , de visionaire laatste drie pianosonates en de aangrijpende cyclus ” Winterreise ” . Op 26 maart 1828 gaf hij zijn eerste en enige openbare concert, dat een groot succes werd. Maar zijn herstel was van korte duur: in november 1828 liep hij tyfus op en stierf op 19 november op slechts 31-jarige leeftijd.

Schuberts leven eindigde net toen hij buiten Wenen bekendheid begon te verwerven . Hij liet een oeuvre na waarvan de volledige omvang pas geleidelijk aan door de wereld werd begrepen.

Stijl(en), beweging ( en) en periode(s) van de muziek

De muziek van Franz Schubert bevindt zich op een van de meest fascinerende kruispunten in de muziekgeschiedenis. Hij is de klassieke ” bruggenbouwer ” wiens werk niet zomaar in een hokje te plaatsen is zonder essentiële aspecten te negeren.

Het tijdperk: tussen het Weense classicisme en de romantiek

Schubert is geografisch en cultureel diep geworteld in het Weense classicisme. Hij groeide op in de schaduw van Haydn, Mozart en vooral Beethoven. Van hen nam hij de strikte vormen over, zoals de symfonie, het strijkkwartet en de sonate. Maar hoewel hij deze uiterlijke structuren behield, vulde hij ze met een compleet nieuwe geest: de romantiek.

In de Romantiek kwamen het individu , het subjectieve gevoel, het verlangen en de natuurbeleving op de voorgrond te staan. Schubert was de eerste die deze literaire stromingen van die tijd consequent in muziek vertaalde . Zijn muziek is niet langer louter ” prachtig geordend ” , maar vaak diepgaand , zoekend en zeer emotioneel.

het melodieuze karakter en de harmonische durf.

Schuberts stijl kenmerkt zich door een onuitputtelijke melodische gevoeligheid. Hij dacht vanuit het perspectief van het lied. Zelfs in zijn grote symfonieën of pianowerken vindt men thema’s die klinken als vocale lijnen. Een ander kenmerk is zijn visionaire benadering van harmonie. Hij schakelde vaak abrupt tussen majeur- en mineurtoonaarden – een muzikaal symbool voor de schommeling tussen hoop en wanhoop.

Oud of nieuw? Traditioneel of radicaal?

Het antwoord op deze vraag is veelzijdig, omdat Schubert beide tegelijk was:

Traditioneel van vorm: Hij was geen revolutionair die de oude genres omverwierp . Hij hield vast aan de vierdelige structuur van de symfonie en aan de sonatevorm. In dit opzicht klonk zijn muziek vaak vertrouwd en ‘ klassiek ‘ voor zijn tijdgenoten .

Radicaal in expressie: In zijn latere werken , zoals de liedcyclus Winterreise of het strijkkwartet Der Tod und das Mädchen , verlegde Schubert de grenzen van de psychologische expressie. De manier waarop hij eenzaamheid, de nabijheid van de dood en existentiële angst in muziek vatten, was absoluut nieuw en gewaagd voor zijn tijd . Hij brak de heldere structuren van de klassieke muziek af door middel van een ” hemelse lengte ” (zoals Robert Schumann het later noemde ) en door harmonische verschuivingen die ver in de toekomst wezen.

Vernieuwend in zijn genre: Zijn grootste vernieuwing was de verheffing van het kunstlied. Vóór Schubert was het lied een tamelijk eenvoudig, sociaal genre. Hij transformeerde het tot een zeer complex drama waarin de piano niet langer louter begeleidt, maar actief de stemming vormgeeft (het gekletter van de molen , het rijden door de nacht, het rillen van de kou ) .

Classificatie: Classicisme, Barok of Nationalisme?

, afgezien van zijn gedegen contrapuntische opleiding, nauwelijks raakvlakken met de barok (het tijdperk vóór de klassieke periode) . Ook had hij weinig te maken met het nationalisme van de late 19e eeuw, hoewel hij wel volkse elementen in zijn muziek verwerkte.

Zijn werk is de perfecte symbiose van classicisme (helderheid, vorm, structuur) en de opkomende romantiek (gevoel , verbeelding, subjectiviteit ) . Hij was uiterlijk een gematigde vernieuwer, maar innerlijk een radicale onderzoeker van de menselijke ziel.

Muziekgenres

kenmerkt zich door een buitengewone diversiteit . Hij componeerde in vrijwel alle genres die destijds gangbaar waren en creëerde vaak een unieke, ‘ liedachtige’ taal die zowel intieme kamermuziek als grote symfonieën doordrong.

Hieronder volgen de belangrijkste muziekgenres waarin Schubert actief was :

1. Het kunstlied

Dit is Schuberts belangrijkste bijdrage aan de muziekgeschiedenis. Hij verhief het lied van een simpele vorm van vermaak tot een zeer complexe kunstvorm.

Solostukken: Meer dan 600 werken voor stem en piano (bijv. ” De Erlking ” ).

Liedcycli: Hij componeerde de eerste grote, samenhangende liedcycli zoals ” Die schöne Müllerin ” en ” Winterreise ” . Hierin wordt een doorlopend verhaal of een bepaalde sfeer ontwikkeld over meerdere liederen.

Polyfone liederen : Schubert schreef talloze werken voor mannen- , vrouwen- of gemengde koren , vaak voor sociale gelegenheden .

2. Kamermuziek

Schuberts meesterschap komt duidelijk naar voren in zijn kamermuziek, in de combinatie van klassieke structuur en romantische gevoelens .

Strijkkwartetten: Zijn latere kwartetten (bijvoorbeeld ” Death and the Maiden ” ) behoren tot het hoogtepunt van dit genre.

Grotere ensembles: Het beroemde ” Forellenkwintet ” of het Octet voor strijkers en blazers illustreren zijn vermogen om een orkestrale volheid te creëren in een intieme setting.

Sonates voor verschillende instrumenten: Een voorbeeld is de beroemde ” Arpeggione Sonate ” , die tegenwoordig vooral op de cello of altviool wordt gespeeld .

3. Pianomuziek

De piano was Schuberts meest persoonlijke instrument, waaraan hij bijna dagelijks zat .

Pianosonates: Zijn 21 sonates weerspiegelen zijn ontwikkeling, van de klassieke beginjaren tot de visionaire , bijna bovenaardse late sonates uit zijn sterfjaar 1828.

Karakterstukken : Met de “Impromptus ” en ” Moments musicaux ” creëerde hij korte, sfeervolle pianostukken die typerend werden voor de romantiek .

Pianomuziek voor vier handen : In dit genre was hij de meest productieve meester ooit (bijvoorbeeld de Fantasie in f mineur), aangezien dit de ideale muziek was voor de Weense muziekcultuur.

4. Orkestwerken

Hoewel Schubert tijdens zijn leven weinig gelegenheid had om zijn grote orkestwerken te horen , heeft hij een monumentale bijdrage nagelaten .

Symfonieën: Hij schreef in totaal acht (of negen, afhankelijk van hoe je telt ) symfonieën. De ” Onvoltooide” (nr. 7/8) en de ” Grote C-dur Symfonie” (nr. 8/9) behoren tot de belangrijkste werken in dit genre na Beethoven.

Ouvertures : Hij componeerde verschillende onafhankelijke ouvertures , vaak beïnvloed door de destijds populaire stijl van Rossini .

5. Kerkmuziek en toneelwerken

Missen: Schubert schreef zes Latijnse missen. Zijn ” Duitse Mis ” is bijzonder bekend en door de eenvoudige, volksachtige taal wordt deze nog steeds in veel kerken gezongen.

Opera’s en singspiels: Dit was het genre waarin hij zijn grootste succes nastreefde, maar dat hij het minst vaak wist te bereiken. Werken zoals ” Fierrabras ” of ” Alfonso und Estrella” lijden vaak onder zwakke libretto’s , maar bevatten muzikale pareltjes.

Toneelmuziek : Zijn muziek voor het toneelstuk ” Rosamunde ” is zijn bekendste werk .

Schubert slaagde erin de grenzen tussen deze genres te vervagen: hij ” zoende ” op de piano en liet het orkest vaak klinken als één groots, kleurrijk lied.

Kenmerken van muziek

Schuberts muziek kenmerkt zich door een unieke emotionele diepte, vaak omschreven als ” glimlachen door de tranen heen “. Hij beheerste de kunst van het combineren van extreme intimiteit met orkestrale kracht. Hieronder volgen de essentiële kenmerken die zijn stijl onmiskenbaar maken:

1. De overheersing van de melodie (het liedachtige karakter)

Het meest kenmerkende aspect van Schuberts werk is zijn onuitputtelijke rijkdom aan melodieën. Hij dacht als een ” liedcomponist ” , of hij nu schreef voor solo piano, een strijkkwartet of een groot orkest. Zijn thema’s zijn vaak uiterst lyrisch, op zichzelf staand en bezitten een natuurlijke schoonheid die direct in het oor blijft hangen. Zelfs complexe instrumentale passages klinken in zijn handen vaak als ” gezongen” verhalen .

2. De schommeling tussen majeur en mineur.

Schubert is een meester in harmonische ambivalentie. Een kenmerk van zijn muziek is de plotselinge , vaak abrupte overgang van een vrolijke majeurtoonaard naar een droevige mineurtoonaard. Hij gebruikt deze techniek om de vergankelijke aard van geluk of de indringing van de realiteit in een droom weer te geven. Vaak verandert de stemming binnen één maat, wat zijn muziek een psychologische complexiteit verleent die veel verder reikt dan de klassieke traditie.

3. Innovatieve harmonieën en gedurfde modulaties

Terwijl klassieke componisten zoals Mozart en Haydn zich over het algemeen aan strikte regels hielden over hoe een toonsoort zich kon ontwikkelen, was Schubert een pionier van harmonische vrijheid. Hij hield van mediantverschuivingen – wat betekent dat hij vaak sprong naar toonsoorten die ver van elkaar verwijderd waren ( bijvoorbeeld van C majeur naar As majeur) om bijzondere klankeffecten of emotionele schokken te creëren. Dit liep al vooruit op ontwikkelingen die later een belangrijke rol zouden spelen in het werk van Liszt en Wagner.

4. De “ Hemelse Lengte ”

Deze beroemde term is afkomstig van Robert Schumann, die hem gebruikte om Schuberts neiging te beschrijven om thema’s niet slechts kort aan te snijden, maar ze te laten voortduren in ruime , bijna hypnotische herhalingen. Schubert neemt de tijd. Hij bouwt een sfeer op en blijft daarin vertoeven, wat zijn grote instrumentale werken (zoals de Grote Symfonie in C-dur) een meditatieve, bijna tijdloze kwaliteit verleent .

5. De emancipatie van de piano

In de wereld van het lied veranderde Schubert de rol van de piano fundamenteel. Het is niet langer slechts een begeleidend instrument dat alleen de akkoorden verzorgt. In Schuberts muziek wordt de piano een mede- verteller :

Het imiteert het draaien van een spinnewiel (Gretchen am Spinnrade).

Het maakt het geluid van een galopperend paard hoorbaar ( Erlking ) .

Het symboliseert het glinsteren van water of het fladderen van een vogel.

6. Ritme als uitdrukking van gedrevenheid

Schuberts muziek kenmerkt zich vaak door een onophoudelijk , zwervend ritme (veelal een gepunt ritme in 2/4 maat). Dit weerspiegelt het romantische motief van de ” zwerver” – iemand die dakloos is en voortdurend moet rondtrekken. Deze ritmische rusteloosheid is met name prominent aanwezig in zijn kamermuziek en zijn latere liedcycli.

7. Populariteit en artistieke waarde

Schubert bezat het zeldzame talent om muziek te schrijven die zo eenvoudig en aanstekelijk klinkt als een volksliedje (bijvoorbeeld ” Heidenröslein ” of ” Am Brunnen vor dem Tore ” ), maar tegelijkertijd getuigt van de hoogste artistieke vaardigheid . Hij vermengde op organische wijze de muziek van Weense tavernes in de buitenwijken met de intellectuele aspiraties van de hoge cultuur.

Effecten en invloeden

De invloed van Franz Schubert op de muziekgeschiedenis is paradoxaal: tijdens zijn leven was hij meer een insider in Weense kringen, maar na zijn dood ontwikkelde hij zich tot een van de meest invloedrijke drijvende krachten achter het hele romantische tijdperk en de periode daarna .

Hieronder volgen de belangrijkste effecten en invloeden van zijn werk:

1. De revolutie van het lied

Schuberts meest verreikende invloed ligt in de vestiging van het Duitse kunstlied. Vóór hem was het lied een tamelijk onbeduidende, minder belangrijke muziekvorm. Schubert transformeerde het tot een psychologisch drama dat zich kon meten met opera’s of symfonieën.

Schubert diende als voorbeeld: componisten als Robert Schumann, Johannes Brahms, Hugo Wolf en later Gustav Mahler bouwden direct voort op Schuberts werk. Zonder zijn voorwerk zou het liedrepertoire van de 19e eeuw in zijn huidige omvang ondenkbaar zijn geweest .

De piano als actieve deelnemer: Hij beïnvloedde de manier waarop componisten de piano gebruikten – van louter begeleiding naar een sfeervormend instrument .

2. Gids voor de Romantiek

Schubert opende de deur wijd voor de romantische esthetiek . Hij beïnvloedde de beweging door :

Subjectivisme: Hij was een van de eersten die muziek radicaal gebruikte als uitdrukking van zijn eigen, vaak lijdende, ziel (vooral in Winterreise). Dit gaf vorm aan het beeld van de ” eenzame kunstenaar ” in de romantiek.

Harmonische vrijheid: Zijn gedurfde modulaties en constante afwisseling tussen majeur en mineur versoepelden de strikte regels van de klassieke muziek. Dit gaf latere componisten zoals Franz Liszt en Richard Wagner de rechtvaardiging om harmonisch gezien nog verder te gaan.

3. Invloed op symfonische en kamermuziek

Hoewel Schubert in de schaduw van Beethoven stond, vond hij zijn eigen weg voor de symfonie, die niet gebaseerd was op heroïsche strijd, maar op lyrische ruimtelijkheid.

De ” hemelse lengte ” : Met zijn Grote Symfonie in C-dur bewees hij dat een symfonie ook kan overtuigen door melodische ontwikkeling en atmosferische dichtheid , in plaats van alleen door motiefwerk. Dit beïnvloedde de symfonieën van Anton Bruckner (die ook Oostenrijks was en Schuberts gevoel voor klankruimte deelde ) enorm .

Cyclisch denken: Zijn manier om thema’s door verschillende delen heen te weven ( zoals in de Wanderer Fantasy) beïnvloedde de ontwikkeling van de symfonische poëzie bij Liszt.

4. De ‘ herontdekking’ als cultureel fenomeen

Schuberts invloed was ook een postume prestatie van andere grote figuren .

In 1839 (elf jaar na Schuberts dood) ontdekte Robert Schumann het manuscript van de Grote Symfonie in C-dur in Wenen en stuurde het naar Felix Mendelssohn Bartholdy, die het in première bracht . Deze herontdekking ontketende een golf van enthousiasme die Schubert definitief een plaats in de canon van de wereldliteratuur bezorgde.

Johannes Brahms was een vurig bewonderaar en was later mede-redacteur van de eerste complete uitgave van Schuberts werken.

5. Invloed op popcultuur en nationalisme

Populariteit : Veel van zijn melodieën (zoals ” Am Brunnen vor dem Tore ” ) werden zo populair dat ze als authentieke volksliederen werden beschouwd. Zo gaf hij vorm aan het Oostenrijkse identiteitsgevoel in de 19e eeuw.

Hedendaagse receptie: Zijn motief van de ” zwerver” en de existentiële eenzaamheid van zijn latere werken zijn vandaag de dag terug te vinden in literatuur, film en zelfs in moderne popmelancholie.

Samenvatting van de impact

Schubert was een stille revolutionair . Hij verbrijzelde geen conventies , maar vulde ze met een nieuwe, psychologische waarheid. Hij leerde latere generaties dat muziek niet louter architectuur van klanken is , maar een weerspiegeling van menselijke kwetsbaarheid.

Muzikale activiteiten anders dan componeren

Franz Schubert was veel meer dan alleen een eenzame schrijver aan zijn bureau. Zijn muzikale leven was diep geworteld in de sociale en institutionele cultuur van Wenen. Wanneer hij niet componeerde, was hij actief als uitvoerend musicus , docent en begeleider.

Hieronder volgen zijn belangrijkste muzikale activiteiten naast het componeren:

1. De zanger : Van de hofkapel naar het liedrecital

Schuberts muzikale wortels lagen in zijn eigen stem. Zijn eerste grote podium was niet de bladmuziek, maar het publiek.

Jongenszanger : Als jongen was hij sopraan in de Weense Hofkapel (het huidige Wiener Sängerknaben ) . Hij zong daar onder leiding van Antonio Salieri en stond bekend om zijn heldere stem en diepgaande muzikale inzicht .

Privé zingen: Zelfs als volwassene zong Schubert vaak in besloten kring. Hij bezat een aangename , zij het niet opera-achtige, baritonstem , die hij gebruikte om zijn eigen liederen ten gehore te brengen tijdens sociale bijeenkomsten, om de impact ervan te testen.

2. De pianist en begeleider

Hoewel Schubert geen pianovirtuoos was in de zin van een Liszt of Chopin, was hij wel een uitstekende pianist.

De ziel van de Schubertiades: Hij zat bijna altijd aan de piano tijdens de beroemde Schubertiades . Hij begeleidde gerenommeerde zangers zoals de bariton Johann Michael Vogl. Zijn pianospel kenmerkte zich minder door technisch vertoon en meer door een diepe gevoeligheid voor de stemming van de muziek.

Dansmuzikant: Schubert was een graag geziene muzikant op huisfeesten . Hij kon urenlang geïmproviseerde dansen ( walsen, ländler , écossaises) spelen , waarop zijn vrienden konden dansen. Veel van deze geïmproviseerde dansen werden pas later op papier vastgelegd .

3. De kamermuzikant (altviool en viool)

Schubert groeide op met de traditie van het huiskwartet. In de familie Schubert was het gebruikelijk om samen muziek te maken.

De altviolist in het familiekwartet: Franz speelde gewoonlijk altviool, zijn vader cello en zijn broers viool . Door altviool te spelen, bevond hij zich ” midden in de beweging” en kon hij de harmonische structuur van de muziek van binnenuit ervaren – een ervaring die zijn latere compositiestijl enorm beïnvloedde .

Orkestmuzikant: Tijdens zijn tijd op het Stadtkonvikt (de kostschool voor koorjongens ) speelde hij in het schoolorkest en klom hij zelfs op tot de positie van plaatsvervangend dirigent.

4. De muziekleraar

Dit was de bezigheid waar Schubert het minst van hield, maar die wel een deel van zijn leven bepaalde.

Schoolassistent: Jarenlang werkte hij als leraar op de school van zijn vader. Hij leerde kinderen de basisbeginselen van lezen, schrijven en natuurlijk muziek .

Privéleraar van de aristocratie: Tweemaal (in 1818 en 1824) bracht hij de zomermaanden door op het landgoed van de familie Esterházy in Zseliz (nu Slowakije). Daar gaf hij les aan de gravinnen Marie en Caroline in piano en zang.

5. De repetitor en organisator
Schubert had een nauwe band met de theaterwereld, ook al flopten zijn eigen opera’s vaak.

Hij werkte nauw samen met zangers om hen hun rollen te leren en trad vaak op als adviseur tijdens repetities.

Binnen zijn vriendenkring nam hij vaak de artistieke leiding van de muziekavonden op zich , stelde hij de programma’s samen en corrigeerde hij de kopieën van zijn werken om ze gereed te maken voor kopiisten of uitgevers.

‘ Ik ben voor niets anders geboren dan om te componeren , ‘ zei Schubert ooit. Maar zijn activiteiten als altviolist, zanger en pianist vormden de noodzakelijke basis die zijn muziek zo levendig en ‘ menselijk’ maakte.

Activiteiten naast muziek

1. Literair leven en “ leesverenigingen ”

Schubert was een fervent lezer. Hij bracht veel tijd door in zogenaamde leesclubs die door zijn vrienden (zoals Franz von Schober of Johann Mayrhofer) werden georganiseerd.

Studie van poëzie: Hij verslond enorme hoeveelheden hedendaagse poëzie . Dit was voor hem een actieve vrijetijdsbesteding , die veel verder ging dan alleen het zoeken naar songteksten voor zijn liedjes.

Discussies: In deze kringen werden filosofie, politiek en de nieuwste literaire trends besproken . Schubert was vaak een stille toehoorder, maar hij nam de intellectuele impulsen ten volle in zich op.

2. Het Weense koffiehuis- en herbergleven

Schubert was een typische vertegenwoordiger van de Weense bohemienwereld. Zijn dagelijkse routine volgde vaak een vast ritme: ‘s ochtends componeren, ‘s middags en ‘s avonds sociale contacten.

Ontmoetingsplaatsen: Hij bracht talloze uren door in Weense koffiehuizen of in herbergen zoals de ” Zwarte Kameel” of ” De Zeven Keurvorsten ” .

Sociaal netwerk: Daar ontmoette hij schilders (zoals Moritz von Schwind), dichters en ambtenaren. Ze dronken wijn, rookten pijpen, speelden biljart en bespraken de strenge censuurmaatregelen van het Metternich-regime.

3. Wandel- en natuurervaringen

Net als veel romantici had Schubert een diepe band met de natuur, die diende als zijn toevluchtsoord en bron van inspiratie.

Uitstapjes naar het Weense platteland: Hij ondernam regelmatig lange wandelingen in het Wienerwald of in de landelijke omgeving . Deze uitstapjes deelde hij vaak met zijn vrienden.

Reizen: Zijn reizen naar Opper- Oostenrijk (Steyr, Gmunden, Gastein) en Hongarije werden gekenmerkt door zijn bewondering voor het landschap. Voor hem was actief bezig zijn in de natuur een noodzakelijk tegengewicht voor de benauwde omstandigheden in de stad.

4. Correspondentie en dagboeknotities

Hoewel Schubert geen groot literair figuur was, onderhield hij nauw contact met zijn vrienden wanneer die niet in Wenen waren.

Zijn brieven bieden inzicht in zijn emotionele wereld , zijn verlangens en vaak ook in zijn depressieve stemming tijdens zijn ziekte.

Een tijdlang hield hij een dagboek bij , waarin hij diepgaande en vaak melancholische gedachten over leven, liefde en dood op papier zette.

5. Het Weense leven observeren

Schubert was een scherp waarnemer van zijn omgeving. Hij hield ervan om door de straten van Wenen te dwalen en de sfeer van de stad in zich op te nemen .

Hij bezocht theatervoorstellingen ( zelfs zonder professioneel doel) en observeerde het sociale leven. Deze observaties van eenzaamheid te midden van de menigte of de uitbundige vrolijkheid van de Weense bevolking beïnvloedden indirect zijn begrip van de menselijke natuur.

‘ Men gelooft altijd dat men naar elkaar toe gaat, maar men loopt altijd alleen maar naast elkaar ‘ , schreef Schubert ooit in zijn dagboek – een observatie die laat zien dat hij zijn vrije tijd vaak besteedde aan diepgaande overpeinzingen over interpersoonlijke relaties.

Relaties met componisten

1. Ludwig van Beethoven: Het onbereikbare idool.

Beethoven was de vaste ster in Schuberts universum. Hoewel ze jarenlang in dezelfde stad woonden, werd hun relatie eerder gekenmerkt door afstand en ontzag .

Verlegen bewondering: Schubert had grote bewondering voor Beethoven, maar durfde uit verlegenheid nauwelijks met hem te spreken. Er wordt gezegd dat hij ooit zijn variaties op een Frans lied aan Beethoven opdroeg , maar tijdens de persoonlijke presentatie was hij zo nerveus dat hij geen woord kon uitbreken.

De toenadering aan het einde: Pas op Beethovens sterfbed zou er een diepere waardering zijn ontstaan. Beethoven zou enkele liederen van Schubert hebben gelezen en hebben uitgeroepen: ” Waarlijk, in deze Schubert huist een goddelijke vonk! ”

De ultieme eer: Schubert was een van de fakkeldragers bij Beethovens begrafenis . Zijn laatste wens was om naast Beethoven begraven te worden, wat nu het geval is op de Centrale Begraafplaats van Wenen.

2. Antonio Salieri: De strenge leraar

Salieri was veel meer dan alleen een leraar voor Schubert ; hij was jarenlang zijn mentor .

Zijn opleiding: Schubert werd ontdekt en onderwezen door Salieri toen hij nog koorknaap was. Salieri leerde hem contrapunt, compositie en de Italiaanse zangtraditie.

Spanningen: De relatie verliep niet altijd even soepel. Salieri wilde Schubert meer richting de Italiaanse opera sturen , terwijl Schubert zich steeds meer richtte op Duitse lyrische poëzie en liederen. Desondanks bleef Schubert hem zijn hele leven respecteren en droeg hij verschillende werken aan hem op.

3. Gioachino Rossini: De populaire concurrent

In de jaren 1820 was Wenen in de ban van een ware ” Rossini-rage ” . De luchtige Italiaanse opera was veel populairder bij het publiek dan Schuberts serieuzere werken .

Invloed en afstand: Schubert bewonderde Rossini’s melodische rijkdom en zijn meesterschap in orkestratie. Hij schreef zelfs twee ouvertures ” in de Italiaanse stijl ” om zijn beheersing van dit ambacht te demonstreren. Niettemin bekeek hij de hype kritisch, omdat hij de diepgang van de Duitse muziek bedreigd zag door Rossini’s dominantie .

4. Carl Maria von Weber: Een moeilijke ontmoeting

Toen Weber in 1823 naar Wenen kwam om zijn opera Euryanthe uit te voeren , zocht Schubert contact met de beroemde romantische componist.

De kritiek: Schubert was zeer eerlijk tegenover Weber (misschien wel té eerlijk) en bekritiseerde de zwakke punten in diens nieuwe opera. Weber, die als gevoelig werd beschouwd, voelde zich hierdoor gekwetst. Ondanks deze verstoring van de sfeer , koesterde Schubert diep respect voor Webers baanbrekende werk voor de Duitse nationale opera.

5. De postume connectie: Robert Schumann en Felix Mendelssohn

Hoewel Schubert hen nooit persoonlijk heeft ontmoet ( hij stierf immers vóór hun doorbraak), was de relatie die hij via zijn werk met hen opbouwde cruciaal voor zijn postume roem.

Schumann als ontdekker: Robert Schumann ontdekte in 1839 in Wenen het manuscript van Schuberts Grote Symfonie in C-dur. Hij was zo enthousiast over de ” hemelse lengte ” ervan dat hij het naar Felix Mendelssohn Bartholdy stuurde.

Mendelssohn als pionier: Mendelssohn dirigeerde de première van deze symfonie in Leipzig en hielp Schubert daarmee aan zijn definitieve doorbraak als serieus symfonist in de Europese muziekwereld .

Schuberts directe contacten werden vaak gekenmerkt door zijn introverte aard . Hij was geen netwerker zoals Liszt, maar een musicus die voornamelijk via zijn partituren met zijn tijdgenoten communiceerde.

Vergelijkbare componisten

1. Robert Schumann (1810 –1856)

Schumann is wellicht Schuberts ” geestelijke erfgenaam”. Niemand begreep de melancholische diepte en de literaire samenhang tussen woord en klank zo goed als hij.

De overeenkomst : Net als Schubert was Schumann een meester van het lied en korte, sfeervolle pianostukken . Beiden hadden een voorliefde voor het dromerige , het fragmentarische en de weergave van extreme psychologische toestanden in muziek .

Het verschil: Schumanns muziek is vaak nog gefragmenteerder en intellectueel complexer, terwijl Schubert een meer natuurlijke , bijna volksliedachtige melodie behoudt.

2. Johannes Brahms (1833 –1897)

Brahms bewonderde Schubert ten zeerste en was nauw betrokken bij de publicatie van diens werken.

De overeenkomst : Brahms deelt met Schubert een voorliefde voor volksmuziek en het vermogen om diepe melancholie in klassieke vormen (symfonieën, kwartetten) te gieten. Ook hun voorkeur voor donkere klankkleuren en lagere stemmen verbindt hen.

Het verschil: Brahms is strenger van opbouw en lijkt vaak ” zwaarder ” , terwijl Schubert, ondanks alle droefheid, een zekere Weense lichtheid en een vloeiende ademhaling behoudt .

3. Felix Mendelssohn-Bartholdy (1809-1847 )

Hoewel Mendelssohn vaak klassieker klinkt, bestaat er een sterke overeenkomst in elegantie en melodische vloeiendheid.

De overeenkomst : beide componisten bezaten het talent om melodieën van ongelooflijke natuurlijkheid te schrijven. In Mendelssohns ” Liederen zonder woorden” vindt men die lyrische kwaliteit die Schubert in zijn pianostukken (Impromptus) wist te vestigen .

Het verschil: Mendelssohn is doorgaans opgewekter en optimistischer; hij mist vaak de diepe , existentiële pijn die in Schuberts latere werken schuilgaat .

4. Anton Bruckner (1824 –1896)

Het mag dan verrassend klinken , maar in de symfonische muziek is Bruckner een directe afstammeling van Schubert.

De overeenkomst : Bruckner nam het idee van ” hemelse lengte ” over van Schubert . De manier waarop hij orkestklanken in uitgestrekte ruimtes op elkaar stapelt en vaak plotselinge harmonische verschuivingen ( modulaties) toepast, is ondenkbaar zonder Schuberts voorbeeld (met name de Grote Symfonie in C-dur) .

Het verschil: terwijl Schubert een zwerver was in de menselijke zin van het woord, was Bruckners muziek vaak sacraal en op God gericht.

5. Hugo Wolf (1860–1903)

Als het om kunstliederen gaat, is Hugo Wolf degene die Schuberts psychologische interpretatie van teksten tot het uiterste heeft doorgevoerd.

De overeenkomst : Wolf concentreerde zich bijna uitsluitend op het lied en probeerde, net als Schubert, de pianobegeleiding volledig gelijkwaardig te maken aan de zangstem .

Het verschil: Wolfs harmonische stijl is veel radicaler en hij staat al met één been in de moderne tijd (invloed van Wagner), wat vaak resulteert in het verlies van Schubertiaanse lyriek.

Een blik op aangrenzende tijdperken

Naast deze grote namen zijn er ook tijdgenoten die stilistisch zeer dicht bij Schubert stonden, maar tegenwoordig minder bekend zijn:

Carl Loewe: Hij wordt vaak de ” Noord-Duitse Schubert” genoemd, omdat hij tegelijkertijd het genre van de ballade perfectioneerde (bijvoorbeeld zijn versie van Erlking ) .

John Field: Zijn nocturnes hebben een vergelijkbare intieme, nachtelijke sfeer als sommige pianostukken van Schubert .

Samenvattend kan men zeggen: wie op zoek is naar melancholie, kan terecht bij Schumann; wie houdt van melodische schoonheid, kan terecht bij Mendelssohn; en wie de grootse vorm wil beleven met een Schubertiaanse inslag, kan terecht bij Brahms of Bruckner.

Relaties

1. Johann Michael Vogl ( zanger , bariton)

Vogl was wellicht de belangrijkste artistieke figuur in Schuberts leven. De gevierde ster van de Weense Hofopera was aanzienlijk ouder dan Schubert, maar herkende onmiddellijk zijn genialiteit.

De mentor en vertolker: Vogl werd de belangrijkste vertolker van Schuberts liederen. Hij bezat de nodige dramatische expressiviteit om werken als de Erlking of de Winterreise vorm te geven.

Reizen: Samen ondernamen ze reizen (bijvoorbeeld naar Opper- Oostenrijk ) waar ze als duo optraden. Vogl zong en Schubert begeleidde hem op de piano. Deze optredens verstevigden Schuberts reputatie als liedcomponist buiten Wenen.

2. De gebroeders Linke en het Schuppanzigh Quartet

voor zijn kamermuziek. Het Schuppanzigh Quartet, dat al nauw met Beethoven had samengewerkt, speelde hierin een centrale rol.

Ignaz Schuppanzigh: De beroemde violist dirigeerde de wereldpremières van enkele van Schuberts belangrijkste kamermuziekwerken, waaronder het kwartet in a mineur ( ” Rosamunde ” ).

Joseph Linke: De cellist van het kwartet was een goede vriend. Schubert schreef de beroemde cellosolo in het tweede deel van het Tweecellokwintet (D 956) en delen van het Forellenkwintet met zulke musici in gedachten.

3. Anna Milder-Hauptmann ( zangeres , sopraan)

De gevierde sopraan (de eerste ” Leonore ” in Beethovens Fidelio) was een van de weinige grote vrouwelijke artiesten die Schubert actief steunde .

Opgedragen aan : Schubert schreef het beroemde lied met obbligato klarinet, ” Der Hirt auf dem Felsen ” (De herder op de rots), voor haar . Hij stuurde haar veel van zijn liederen naar Berlijn, in de hoop dat ze die daar bekend zou maken . Ze waardeerde zijn muziek zeer en zette zich in voor de verspreiding ervan .

4. Het orkest van de Vereniging van Vrienden van Muziek

De ” Vereniging van Vrienden van de Muziek in Wenen” was de belangrijkste instelling voor het burgerlijke muziekleven .

Erkenning en afwijzing: Schubert was lid van het vertegenwoordigend orgaan van het genootschap . Desondanks had hij moeite om zijn belangrijkste orkestwerken daar uitgevoerd te krijgen.

De Grote Symfonie in C-dur: Hij droeg zijn Grote Symfonie in C-dur op aan het orkest. Het orkest repeteerde het werk, maar legde het vervolgens terzijde omdat het ” te moeilijk en te lang” was. Het is een tragische ironie dat dit orkest, waarmee hij zo’n hechte band had, zijn belangrijkste symfonische werk niet tijdens zijn leven heeft uitgevoerd .

5. Het stadsseminarieorkest

In zijn jeugd was dit studentenorkest Schuberts belangrijkste experimentele terrein.

Praktische ervaring: Hier leerde hij het vak van orkestratie ” van binnenuit ” . Hij speelde er als violist en altviolist en leidde het ensemble zelfs een tijdlang als assistent-dirigent. Veel van zijn vroege symfonieën werden eerst (intern) door dit orkest uitgevoerd.

6. Joseph von Spaun (muzikant en organisator)

Hoewel Spaun geen professioneel musicus was, gedroeg hij zich wel zo in muzikale contexten. Hij was een uitstekende violist en organiseerde de orkestavonden in het seminarie, evenals later de muzikale arrangementen voor de Schubertiades. Zonder zijn organisatorische hulp zouden veel werken van Schubert nooit een ensemble hebben gevonden.

Relaties met niet-muzikanten

Omdat Franz Schubert nooit een vaste aanstelling aan het hof of in een kerk had, vormde zijn privékring van niet-musici zijn belangrijkste sociale en economische vangnet. Deze kring van dichters, schilders en juristen vormde de zogenaamde Schubert-gemeenschap. Zij zagen in hem het genie dat hun eigen artistieke idealen in muziek kon vatten .

Hieronder volgen de belangrijkste relaties met mensen die geen professionele muzikanten waren:

1. Franz von Schober (dichter en levensgenieter)

Schober was waarschijnlijk de belangrijkste en tegelijkertijd meest controversiële vriend in Schuberts leven. Hij was een charismatische jongeman uit een goede familie die Schubert bevrijdde uit de beperkingen van het appartement van zijn vader .

De “facilitator ” : Schober bood Schubert vaak onderdak in zijn appartementen, zodat hij zich volledig aan het componeren kon wijden. Hij introduceerde Schubert in de Weense bohemienwereld .

Artistieke symbiose: Schober schreef het libretto voor Schuberts opera Alfonso en Estrella en componeerde het gedicht voor een van de beroemdste liederen : ” An die Musik ” .

Invloed: Critici beschuldigden Schober er vaak van Schubert tot een extravagante levensstijl te hebben aangezet, maar voor Schubert was hij zijn meest vertrouwde adviseur en de brug naar de literaire wereld.

2. Moritz von Schwind (schilder)

Schwind was aanzienlijk jonger dan Schubert, maar bewonderde hem enorm . Hij was een begenadigd romantisch schilder.

Visuele kroniek: Schwind legde het leven van zijn vrienden vast in talloze tekeningen en schilderijen . Zijn beroemde sepia-schilderij ” Een Schubertiade bij Joseph von Spaun” is de belangrijkste visuele bron voor de sfeer van deze avonden.

Een verwante ziel: de twee deelden een diepgaand begrip van de romantische visie op de natuur. Schwind zei ooit dat Schuberts muziek zijn belangrijkste inspiratiebron voor zijn schilderijen was.

3. Johann Mayrhofer (dichter en censor)

Mayrhofer was een melancholische, introverte persoonlijkheid en werkte, paradoxaal genoeg, als ambtenaar bij de staatsautoriteit voor censuur .

Het gedeelde appartement: Schubert en Mayrhofer deelden twee jaar lang een kamer. Gedurende deze tijd zette Schubert bijna vijftig gedichten van Mayrhofer op muziek, die vaak gekenmerkt werden door oude mythen en een diep gevoel van wereldmoeheid .

introduceerde in filosofische thema’s en de Griekse tragedie , wat de ernst van Schuberts werk verdiepte.

4. Joseph von Spaun (advocaat en ambtenaar)

al sinds zijn jeugd op de kostschool in de stad bevriend was .

De beschermheilige: Spaun was de eerste die Schuberts talent herkende en kocht zelfs het muziekpapier voor de arme leerling, dat hij zich zelf niet kon veroorloven.

Organisator: Als gerespecteerd ambtenaar gebruikte hij zijn contacten om Schuberts werken in de Weense hogere kringen te promoten. Later schreef hij belangrijke biografische aantekeningen die ons huidige begrip van Schubert hebben gevormd .

5. Leopold Kupelwieser (schilder)

Kupelwieser behoorde ook tot de kerngroep van Schubertianen.

De correspondentie: Een van Schuberts meest aangrijpende brieven is gericht aan Kupelwieser (1824), waarin Schubert zijn ernstige ziekte en wanhoop onthult ( ” Ik voel me de meest ongelukkige , meest ellendige persoon ter wereld ” ).

Portretschilder : Kupelwieser schilderde het beroemde portret van de jonge Schubert en legde de vrienden vast tijdens gezamenlijke uitstapjes naar het platteland (bijvoorbeeld in Atzenbrugg) .

6. Franz Grillparzer (dichter)

De belangrijkste Oostenrijkse toneelschrijver van zijn tijd was een bewonderaar van Schubert.

Artistieke samenwerking: Hoewel ze niet zulke goede vrienden waren als Schubert en Schober, schreef Grillparzer teksten voor Schubert , zoals de serenade ( ” Zö gernd leise ” ).

De nalatenschap : Na Schuberts dood schreef Grillparzer het beroemde grafschrift waarin hij zijn ” rijke bezittingen” en ” nog mooiere hoop ” prees .

Belangrijke solowerken voor piano

De pianowerken van Franz Schubert vormen een reis van de klassieke traditie naar volkomen nieuwe, bijna bovenaardse klanklandschappen. Hij gebruikte de piano als een intiem dagboek waarin hij zijn diepste emoties vastlegde – van dansachtige lichtheid tot existentiële pijn .

Hieronder vindt u zijn belangrijkste solowerken voor piano, onderverdeeld naar hun verschillende kenmerken:

1. De late pianosonates (D 958, 959 en 960)

Deze drie sonates, die hij in de laatste maanden van zijn leven in 1828 schreef, vormen het absolute hoogtepunt van zijn pianowerk.

Sonate in B-flat majeur (D 960): Deze wordt beschouwd als zijn testament. Het eerste deel wordt gekenmerkt door een bovenaardse rust en een mysterieuze triller in de bas die klinkt als verre donder. Het is een werk van afscheid en transfiguratie .

Sonate in A majeur (D 959): Beroemd om zijn langzame deel (Andantino), dat uitmondt in een bijna chaotische, wanhopige uitbarsting alvorens terug te vallen in diepe melancholie .

2. De “ Wanderer Fantasy” (D 760)

Dit is Schuberts technisch meest veeleisende werk. Het is zo moeilijk dat Schubert zelf ooit uitriep tijdens het spelen: ” Moge de duivel dit spelen! ”

Structuur: De vier zinnen vloeien naadloos in elkaar over en zijn alle gebaseerd op een ritmisch motief uit zijn lied ” The Wanderer ” .

Betekenis: Door de orkestrale kracht en de thematische samenhang van alle delen liep het vooruit op de vorm van Franz Liszts ” symfonisch gedicht”.

3. Impromptus en Moments musicaux

Schubert heeft hier in feite het romantische ‘karakterstuk ‘ uitgevonden: korte, op zichzelf staande stukken die een zeer specifieke stemming weergeven.

8 Impromptu’s (D 899 en D 935): Deze stukken behoren nu tot het standaardrepertoire van elke pianist. Ze variëren van lyrische liederen tot zeer dramatische uitbarstingen ( vooral de Impromptu in Es-mineur).

6 Moments musicaux (D 780): Kortere , vaak dansachtige of meditatieve miniaturen. De bekendste is Moment musical nr. 3 in f mineur, die doet denken aan een Russische dansmelodie.

4. De “ Drie Pianostukken ” ( D 946)

Deze werken, vaak aangeduid als ” Impromptu’s uit de nalatenschap”, werden pas veel later door Johannes Brahms gepubliceerd. Ze tonen Schubert in al zijn harmonische durf en experimentele vreugde.

5. De dansen (walsen, Ländler, écossaises)

Men mag niet vergeten dat Schubert de “koning van de huiselijke muziek” was in het oude Wenen.

Hij schreef honderden korte dansjes , die vaak direct aan de piano werden geïmproviseerd tijdens gezellige avonden. Ze lijken oppervlakkig vrolijk , maar bevatten vaak die typische ” Schubertiaanse” melancholie in de ondertoon .

Waarom deze werken bijzonder zijn:

Schuberts pianostijl verschilt fundamenteel van die van Beethoven. Waar Beethoven thema’s vaak ” ontleedt” en uitwerkt , laat Schubert ze vrij stromen . Hij gebruikt de piano als een orkest of een menselijke stem. Zijn muziek vereist niet alleen techniek van de pianist, maar vooral het vermogen om ” op de piano te zingen ” .

Belangrijke kamermuziek

In de kamermuziek bereikte Franz Schubert een meesterschap dat door veel critici zelfs als superieur aan zijn symfonieën wordt beschouwd. Voor hem was dit genre geen ” minderwaardig genre ” , maar een plek voor diepgaande expressie en gedurfde experimenten . Hij gebruikte het kleine ensemble om orkestrale klankkleuren te creëren en tegelijkertijd een bijna pijnlijke intimiteit te behouden .

Hieronder vindt u zijn belangrijkste kamermuziekwerken:

1. Het Forellenkwintet (D 667)

Dit werk voor piano , viool, altviool, cello en contrabas is een van de populairste stukken uit de klassieke muziek.

Bijzonder kenmerk: Het stuk dankt zijn naam aan het vierde deel, waarin Schubert zijn eigen lied ” Die Forelle” varieert .

kenmerkt zich door een zomerse vrolijkheid en zorgeloze levensvreugde , wat atypisch is voor veel van zijn latere , donkerdere werken . De ongebruikelijke instrumentatie met de contrabas geeft het geluid een bijzondere diepte en volheid .

Strijkkwartet nr. 14 ” De dood en het meisje ” ( D 810)

Dit is precies het tegenovergestelde van het Forellenkwintet: een dramatisch, overweldigend werk in D mineur.

Thema: Ook hier gebruikt Schubert zijn eigen liedmotief in het tweede deel. Het hele kwartet voelt aan als een wanhopige strijd tegen het onvermijdelijke.

Stijl: Het is technisch zeer veeleisend en wordt gekenmerkt door een rusteloze, nerveuze energie die aanhoudt tot de laatste dodendans in het vierde deel .

3. Het strijkkwintet in C majeur (D 956)

Veel musicologen beschouwen dit werk als het hoogtepunt van de kamermuziek . Schubert voltooide het slechts twee maanden voor zijn dood.

De instrumentatie: In plaats van een tweede altviool (zoals in Mozarts werk) voegde Schubert een tweede cello toe. Dit zorgt voor een onvergelijkbaar rijk, donker en warm geluid.

Het Adagio: Het tweede deel bezit een bovenaardse rust. Het lijkt alsof de tijd heeft stilgestaan. Het contrast tussen de meeslepende hoofdmelodie en het stormachtige middengedeelte is een van de meest ontroerende voorbeelden van Schuberts muziek.

4. Het octaaf in f majeur (D 803)

Het is Schuberts meest omvangrijke kamermuziekwerk, geschreven voor een groot gemengd ensemble van strijk- en blaasinstrumenten (klarinet, hoorn, fagot).

Achtergrond: Het was een opdrachtwerk dat nauw gebaseerd was op Beethovens beroemde Septet.

Effect: Ondanks het grote ensemble behoudt het werk een serenade-achtig, gemoedelijk karakter, maar wordt het herhaaldelijk onderbroken door die typische Schubertiaanse melancholie.

5. De pianotrio’s (in B-flat majeur D 898 en E-flat majeur D 929)

Deze twee late werken voor piano , viool en cello tonen Schubert als een meester van grootschalige composities.

Trio in Es-majeur: Het is vooral bekend om zijn langzame deel, waarvan het ritmische thema (geïnspireerd op een Zweeds volkslied) een onheilspellende, bijna hypnotiserende sfeer creëert . Dit thema is ook beroemd geworden in moderne films (bijvoorbeeld in Stanley Kubricks Barry Lyndon) .

Waarom deze werken bijzonder zijn

Schubert bevrijdde de kamermuziek van haar puur privé- en huiselijke setting. Hij componeerde werken van ” symphonische” proporties, die vaak bijna een uur duurden en alles van de musici eisten. In deze stukken hoort men de ” complete ” Schubert: de onvermoeibare melodist , de harmonische avonturier en de eenzame zwerver.

Muziek voor viool en piano

1. De drie sonatines (D 384, 385 en 408)

Deze drie werken uit 1816 staan tegenwoordig bekend als ” sonatines “, hoewel Schubert ze oorspronkelijk ” sonates ” noemde .

Karakter: Ze zijn sterk beïnvloed door Mozart – helder gestructureerd, elegant en met een kinderlijke lichtheid.

Betekenis: Ze maken nu deel uit van het standaardrepertoire in vioollessen, omdat ze melodisch prachtig maar technisch nog steeds toegankelijk zijn . Vooral de Sonatine nr. 1 in D majeur betovert met zijn frisheid en charme.

2. De Sonate in A majeur (D 574) – Het “Duo ”

Dit werk uit 1817 markeert een belangrijke stap voorwaarts. Schubert begint hier de viool en de piano als volledig gelijkwaardige partners te beschouwen .

Stijl: De muziek wordt complexer, de harmonieën gedurfder . Het is een echt “duo ” waarin de thema’s voortdurend heen en weer worden gespeeld tussen de twee instrumenten.

Effect: Het is aanzienlijk ruimtelijker dan de sonatines en vertoont al de typische ” Schubertiaanse” ademruimte met brede melodische bogen .

3. De fantasie in C majeur (D 934)

Dit is ongetwijfeld Schuberts moeilijkste en belangrijkste werk voor viool en piano. Hij schreef het in 1827 voor de virtuoze violist Josef Slavík .

Structuur: De Fantasie is een werk in één deel , maar verdeeld in verschillende secties. Centraal staat een reeks variaties op zijn lied ” Sei mir gegrüß t ” .

Uitdaging: Het werk was voor die tijd zo modern en technisch veeleisend (zowel voor viool als piano ) dat sommige toeschouwers de zaal verlieten tijdens de première . Tegenwoordig wordt het beschouwd als een technisch en muzikaal meesterwerk , dat een ongelooflijk bereik vereist , van etherische sereniteit tot vurige virtuositeit .

4. De Rondo in B mineur (D 895) – “ Rondo brilliant ”

Zoals de naam al doet vermoeden, is dit werk uit 1826 ontworpen voor schittering en publieke impact.

Karakter: Het is een krachtig, trots stuk met een heroïsch begin en een meeslepend , dansachtig hoofdgedeelte.

Bijzonder kenmerk: Schubert laat hier zien dat hij ook de ” grote stijl” beheerste, die enthousiasme in de concertzaal opwekte , zonder daarbij zijn muzikale diepgang te verliezen.

Waarom deze werken bijzonder zijn

Schuberts vioolcomposities kenmerken zich door het feit dat ze nooit louter virtuoos ” spul voor de viool” zijn. Zelfs in de moeilijkste passages van de Fantasie in C majeur behoudt de muziek altijd een liedachtig karakter. Hij brengt het principe van het lied over op de viool: de viool ” zingt ” de melodieën, terwijl de piano veel meer doet dan alleen begeleiden – hij creëert ruimtes , stemmingen en landschappen.

Pianotrio(s)/pianokwartet(s)/pianokwintet(s)

1. Het pianokwintet in A majeur (D 667) – “ Forellenkwintet ”

Dit is waarschijnlijk het beroemdste pianokwintet uit de muziekgeschiedenis. Schubert schreef het in 1819 tijdens een zorgeloze zomer in Steyr.

De instrumentatie: In plaats van de gebruikelijke combinatie (piano + strijkkwartet) koos Schubert voor piano, viool, altviool, cello en contrabas. De contrabas zorgt ervoor dat de piano briljanter kan spelen in de hogere registers, omdat de basis diep en solide is.

De bijnaam: Het vierde deel bestaat uit variaties op zijn lied ” De Forel ” .

Karakter: Het werk straalt een vrolijkheid en frisheid uit die zeldzaam is voor Schubert , bijna onbewolkt . Het is een uitstekend voorbeeld van verfijnde , gezellige muziek.

2. De grote pianotrio’s (in Bes-majeur en Es-majeur)

Schubert wijdde zich pas laat in zijn leven (1827/28) intensief aan het genre voor piano, viool en cello . Deze twee werken behoren tot de meest monumentale in hun soort.

Pianotrio nr. 1 in B-flat majeur (D 898): Robert Schumann noemde dit werk ” inspirerend, lieflijk, maagdelijk ” . Het wordt gekenmerkt door lyrische uitbundigheid en een bijna orkestrale pracht. Het eerste deel boeit met zijn trotse hoofdthema, terwijl het Andante pure poëzie is.

Pianotrio nr. 2 in Es-majeur (D 929): Dit werk is aanzienlijk dramatischer en monumentaler.

Een bijzonder kenmerk: het tweede deel (Andante con moto) met zijn wandelritme is wereldberoemd . Schubert gebruikte hier een Zweeds volksliedje.

Cyclische vorm: In de finale pakt Schubert het thema van het tweede deel weer op – een zeer innovatieve structuur voor die tijd .

3. Het Adagio in Es majeur (D 897) – “ Notturno ”

Achter deze naam schuilt een enkel deel voor pianotrio , dat waarschijnlijk oorspronkelijk bedoeld was als een langzaam deel voor het trio in Bes-majeur.

Karakter: Het is een werk van bovenaardse schoonheid en rust. De piano speelt zachte arpeggio’s, waarover de viool en cello een intieme dialoog voeren. Het voelt als een nachtelijke meditatie.

4. Het pianokwartet (Adagio en Rondo concertante in F majeur, D 487)

Schubert liet slechts dit ene belangrijke werk na voor de instrumentatie van piano , viool, altviool en cello.

Oorsprong: Hij schreef het in 1816 voor de violist Heinrich Grob.

Stijl: Het is een zeer concertant stuk , waarin de piano bijna net zo centraal staat als in een pianoconcert. Het is minder diepgaand dan de latere trio’s, maar demonstreert Schuberts meesterlijke beheersing van de virtuoze stijl uit zijn vroege jaren .

Samenvatting van de betekenis

Terwijl het Forellenkwintet de sociale vreugde van het musiceren vertegenwoordigt , zijn de twee pianotrio’s architectonische meesterwerken die de weg plaveiden voor Brahms en Dvořák . Schubert bewees hier dat een trio van slechts drie musici de klankkracht van een complete symfonie kan ontketenen .

Strijkkwartet(en)/sextet(en)/octet(en)

1. De late strijkkwartetten

Schubert schreef in totaal 15 strijkkwartetten, maar de laatste drie vormen een klasse apart, waarvan de diepgang alleen te vergelijken is met die van de late kwartetten van Beethoven .

Strijkkwartet nr. 14 in D mineur (D 810) – “ Dood en het meisje ” : Dit is waarschijnlijk zijn beroemdste kwartet . De naam komt van het tweede deel, waarin Schubert zijn gelijknamige lied varieert. Het hele werk wordt gekenmerkt door een rusteloze, sombere energie .

Strijkkwartet nr. 13 in a mineur (D 804) – “ Rosamunde ” : Dit is het enige kwartet dat tijdens zijn leven werd gepubliceerd . Het heeft een melancholische en verlangende sfeer . Schubert ontleende het hoofdthema van het tweede deel aan zijn eigen toneelmuziek voor Rosamunde.

Strijkkwartet nr. 15 in G majeur (D 887): Zijn laatste kwartet is een monumentaal, bijna symfonisch werk. Het staat bekend om het constante , nerveuze geflirt tussen majeur- en mineurtoonsoorten, wat een uiterst moderne en spanningsvolle sfeer creëert .

2. Het strijkkwintet in C majeur (D 956)

Hoewel je naar sextetten en octetten vroeg, vormt het strijkkwintet (voor twee violen, een altviool en twee cello’s) de absolute kern van zijn kamermuziek.

De instrumentatie: De tweede cello (in plaats van een tweede altviool) geeft de muziek een donkere, warme en orkestrale basis.

Het Adagio: Dit deel wordt beschouwd als een van de mooiste momenten in de hele muziekgeschiedenis. De tijd lijkt stil te staan in een eindeloze melodie, gespeeld door de violen boven de pizzicato-tonen van de cello’s. Het werd pas decennia na zijn dood ontdekt.

3. Het octaaf in f majeur (D 803)

Voor het grootste kamermuziekensemble dat Schubert koos , combineerde hij strijkers met blasinstrumenten (klarinet, hoorn, fagot).

Structuur: Het bestaat uit zes delen en is qua vorm gebaseerd op Beethovens Septet.

Karakter: Het Octet is een prachtige mix van vrolijke serenade en diepgaand drama. Het toont Schubert als meester van instrumentale kleur, waarbij hij de blasinstrumenten perfect verweeft in het klanktapijt van de strijkers.

4. Het kwartetdeel in c mineur (D 703)

Dit is een fascinerend fragment. Schubert voltooide slechts het eerste deel van een gepland kwartet.

Effect: Dit ene deel is zo krachtig, complex en dramatisch dat het tegenwoordig vaak als zelfstandig concertstuk wordt uitgevoerd . Het markeert Schuberts definitieve doorbraak naar zijn zeer persoonlijke , serieuze kwartetstijl.

Samenvatting van de cast

Hoewel Schubert nooit een strijksextet schreef (dit genre werd pas later beroemd gemaakt door Brahms ) , anticipeert zijn Strijkkwintet met twee cello’s al op de klankrijkdom van een sextet. Zijn Octet vormt daarentegen de schakel tussen kamermuziek en symfonie.

Belangrijke orkestwerken

De orkestwerken van Franz Schubert zijn een verhaal van late ontdekking . Omdat hij tijdens zijn leven nauwelijks de kans kreeg om zijn grote symfonieën door professionele orkesten te laten uitvoeren , werden veel van zijn meesterwerken pas decennia na zijn dood wereldberoemd .

Hieronder vindt u de belangrijkste orkestwerken:

1. De ‘ Onvoltooide’ Symfonie (nr. 7 of 8 in b-mineur, D 759)

Dit werk is een van de grootste raadsels in de muziekgeschiedenis. Schubert schreef in 1822 twee delen van bovenaardse schoonheid en stopte er vervolgens mee.

Karakter: Het eerste deel begint met een mysterieus, donker basmotief, gevolgd door een van de beroemdste melodieën uit de Romantiek. De muziek schommelt tussen diepe berusting en dramatische uitbarstingen .

Betekenis: Hoewel het slechts twee delen telt , is het als geheel compleet. Het wordt beschouwd als de eerste echt romantische symfonie, omdat het de klassieke vorm vervangt door een puur emotionele en atmosferische diepgang .

2. De “ Grote C-dur Symfonie” (nr. 8 of 9, D 944)

Schubert voltooide dit monumentale werk in 1826. Het is zijn symfonische nalatenschap .

De ” hemelse lengte ” : zo noemde Robert Schumann het werk toen hij het in 1839 ontdekte (elf jaar na Schuberts dood). De symfonie duurt bijna een uur – een enorme tijdsduur voor die tijd .

Stijl: Het stuk kenmerkt zich door ontembare energie , een marsachtig ritme en een compleet nieuwe manier om blaasinstrumenten te gebruiken. De finale is een waar orkestraal gebrul.

3. De vroege symfonieën (nrs. 1 tot en met 6)

Schubert schreef deze werken tussen zijn zestiende en eenentwintigste levensjaar.

Symfonie nr. 4 in c mineur ( “ Tragisch ” ): Hier probeert de jonge Schubert voor het eerst Beethovens ernst in zijn eigen muzikale taal te vertalen .

Symfonie nr. 5 in B-flat majeur: een werk met Mozartiaanse lichtheid en helderheid. Het is geschreven voor een kleiner orkest zonder klarinetten, trompetten en pauken en straalt pure levensvreugde uit.

4. Toneelmuziek voor “ Rosamunde ” (D 797)

Hoewel het toneelstuk zelf al lang vergeten is , is Schuberts muziek bewaard gebleven .

Inhoud: De ouverture ( oorspronkelijk geschreven voor het toverspel *Die Zauberharfe*), evenals de muziek en balletten tussenspelen, behoren tot Schuberts meest charmante en melodieuze orkestwerken . Ze tonen zijn affiniteit met het Weense Singspiel en de Italiaanse opera.

5. Ouvertures “ in de Italiaanse stijl” ( D 590 en D 591)

Rond 1817 was Wenen in de ban van Rossini. Schubert reageerde hierop door twee ouvertures te schrijven die de geest, de humor en de schittering van de Italiaanse opera perfect nabootsten, zonder zijn eigen Weense charme te verliezen.

Waarom deze werken bijzonder zijn

Schubert was geen kopiist van Beethoven. Terwijl Beethoven zijn symfonieën “opbouwde” vanuit kleine motieven , liet Schubert ze voortvloeien uit melodieën. Hij behandelde het orkest als een uitgestrekt kleurenveld, waarin met name de houtblazers ( hobo, klarinet, fagot) vaak solistische, liedachtige rollen vervulden .

Andere belangrijke werken

1. De grote liedcycli

Met zijn liedcycli creëerde Schubert een compleet nieuwe vorm van muzikale verhalenvertelling . Het zijn niet zomaar verzamelingen liederen, maar reizen naar de diepten van de menselijke psyche.

De mooie molenaarsvrouw ( D 795): Deze cyclus, gebaseerd op gedichten van Wilhelm Müller , vertelt het verhaal van een jonge molenaarsknecht die verliefd wordt, wanhoopt door verraad en uiteindelijk de dood in de beek zoekt. De muziek transformeert van hoopvolle, meanderende ritmes naar diepe melancholie.

Winterreise (D 911): Wellicht het donkerste en meest radicale werk uit de hele romantische periode. In 24 liederen volgt de luisteraar een eenzame zwerver door een bevroren winterlandschap. Het is een existentiële studie van eenzaamheid, vervreemding en de naderende dood.

Zwanenzang (D 957): Geen cyclus gepland door de componist, maar een postume compilatie van zijn laatste liederen. Het bevat meesterwerken zoals ” De Dubbelganger ” en ” De Duivenpost ” .

2. Bekende individuele liedjes

Schubert zette meer dan 600 gedichten op muziek. Sommige daarvan zijn zo iconisch geworden dat ze bijna als volksliedjes worden beschouwd.

Erlking (D 328): Een dramatisch meesterwerk naar Goethe, waarin één zanger vier rollen moet vertolken (verteller , vader, kind, Erlking ) , terwijl de piano onvermoeibaar het galopperende paard imiteert.

Gretchen am Spinnrade (D 118): Het werk dat de moderne stijl van het kunstlied vestigde . De pianobegeleiding verbeeldt het monotone draaien van het spinnewiel, terwijl Gretchens emoties tot extase oplopen.

Ave Maria (Ellens derde cantate, D 839): Oorspronkelijk een bewerking van Walter Scotts ” The Lady of the Lake ” , werd het een van de beroemdste geestelijke liederen ter wereld .

3. Heilige muziek en missen

Ondanks een vaak gespannen relatie met de officiële kerk, liet Schubert diep religieuze werken van grote uitstraling na .

Mis nr. 6 in Es-majeur (D 950): Zijn laatste en meest monumentale mis. Het stuk is welluidend, harmonisch gedurfd en toont Schuberts betrokkenheid bij de tradities van Bach en Händel .

Duitse Mis (D 872): Een werk van eenvoudige schoonheid . In plaats van de Latijnse tekst gebruikte Schubert Duitse verzen, waardoor de Mis tot op de dag van vandaag een vast onderdeel is van de gemeentezang in veel kerken (vooral het ” Heilig , heilig ” ).

4. Toneelwerken (opera’s en zangspelen)

Schubert streefde zijn hele leven naar succes in het theater, maar veel van zijn opera’s gingen pas lang na zijn dood in première .

Fierrabras (D 796): Een heroïsch-romantische opera over ridderlijkheid en liefde. Het bevat prachtige orkest- en koorpassages, maar heeft lange tijd geleden onder een zwak libretto.

Alfonso en Estrella (D 732): Een volledig gecomponeerde opera (zonder gesproken dialogen), wat voor die tijd in Wenen zeer ongebruikelijk en vernieuwend was.

De Samenzweerders (D 787): Een charmant singspiel gebaseerd op de oude komedie Lysistrata , dat Schuberts gevoel voor humor en luchtigheid laat zien.

5. Polyfone vocale werken

Schubert was een meester in het schrijven van koormuziek, met name voor mannenstemmen .

Lied van de geesten over het water (D 714): Een diepgaande muzikale bewerking van Goethes gedicht voor acht mannenstemmen en lage strijkers. Het is een mystiek, sfeervol werk over de menselijke ziel.

Serenade ( “Zö gernd leise ” , D 920): Een prachtig werk voor alt solo en vrouwen- (of mannen- ) koor, dat de nachtelijke sfeer van Wenen perfect weergeeft .

Schuberts vocale muziek is de sleutel tot zijn gehele oeuvre. Zelfs zijn symfonieën en sonates kunnen vaak pas volledig begrepen worden als men bekend is met de liederen en koren waarvan hij de thema’s er vaak in verwerkte.

Anekdotes en interessante feiten

Het leven van Franz Schubert biedt een fascinerende blik op de Weense romantiek – een mengeling van diepe melancholie, ingenieuze koppigheid en bijna ongelooflijke productiviteit . Hier volgen enkele van de meest interessante anekdotes en feiten over de man die door zijn vrienden liefkozend ” Schwammerl” (Paddenstoel) werd genoemd.

1. Waarom “ paddenstoelen ” ?

Schubert was klein van stuk (slechts ongeveer 1,52 meter) en in zijn latere jaren wat mollig . Vanwege zijn lengte en zijn goedmoedige karakter gaven zijn vrienden hem de bijnaam ” Schwammerl” (Beiers/ Oostenrijks voor kleine paddenstoel). Ondanks zijn geringe lengte bezat hij een enorm charisma zodra hij achter de piano plaatsnam.

2. De “ brildrager ” uit noodzaak

Schubert was extreem bijziend. Er wordt gezegd dat hij zijn bril zelfs ‘s nachts droeg. Waarom? Zodat hij ‘ s ochtends meteen kon beginnen met componeren zodra hij zijn ogen opendeed, zonder eerst naar zijn bril te hoeven zoeken . De muziek vloeide vaak zo snel uit hem voort dat elke seconde telde .

3. De Erlking en de Inktpot

De ontstaansgeschiedenis van Erlking is een van de bekendste legendes: een vriend bezocht Schubert en trof hem aan in een staat van opperste extase, terwijl hij Goethes gedicht hardop reciteerde en tegelijkertijd de muziek componeerde. In zijn haast en opwinding zou Schubert de inkt niet hebben gebruikt om te schrijven, maar om te gummen, of zelfs de inktpot over het papier hebben gemorst . Het werk was in slechts een paar uur voltooid – een geniale ingeving van een achttienjarige .

4. Een mislukte ontmoeting met Beethoven

Schubert vereerde Beethoven als een god, maar jarenlang durfde hij niet met hem te spreken, hoewel ze in dezelfde stad woonden. Toen hij Beethoven uiteindelijk persoonlijk zijn Variaties voor piano vierhandig wilde overhandigen , werd hij overmand door paniek bij de aanblik van de meester. Hij zou zo hevig hebben getrild dat hij geen woord kon uitbreken en bijna de kamer uit vluchtte. Later zou Beethoven echter Schuberts muziek hebben gelezen en zijn genialiteit hebben erkend.

5. De ” onafgemaakte” in de kast

Symfonie in b-mineur na slechts twee delen opgaf , blijft een van de grootste mysteries in de muziekwereld. Een amusant , zij het tragisch, detail is dat hij het manuscript aan een vriend, Anselm Hüttenbrenner , gaf . Hüttenbrenner beschouwde het echter als waardeloos en liet het decennialang in een la liggen. Pas in 1865 – 37 jaar na Schuberts dood – werd het meesterwerk bij toeval ontdekt en in première gebracht .

6. Armoede en ‘ gedeelde’ kleding

Schubert leefde vaak in precaire omstandigheden . Er waren periodes waarin hij niet alleen een kamer, maar ook zijn kleren en geld deelde met zijn vriend Franz von Schober. Als een van hen iets verkocht, leefden ze beiden van de opbrengst. Soms bezat Schubert geen piano en componeerde hij in plaats daarvan aan de tafel in de herberg of op instrumenten die hij van vrienden leende.

7. De “Schubertiads ” als protest

Wat tegenwoordig als aangename kamermuziek wordt beschouwd, was destijds ook een politiek statement. Onder het repressieve regime van Metternich werden openbare bijeenkomsten streng gecontroleerd . De “Schubertiades ” in besloten kring boden vrienden een ruimte om verboden gedichten op muziek te zetten en de maatschappij subtiel te bekritiseren . Schubert werd zelfs een keer kortstondig gearresteerd door de politie omdat hij deel uitmaakte van een groep vrienden die als ” verdacht ” werden beschouwd .

dat ? Schubert was zo productief dat hij zijn eigen werken soms niet herkende. Toen een vriend hem eens een van zijn oudere liederen liet horen, zou hij hebben opgemerkt: ” Helemaal niet slecht , wie heeft dat geschreven? ”

(Dit artikel is geschreven met de hulp van Gemini, een groot taalmodel (LLM) van Google. Het dient uitsluitend als referentiedocument om muziek te ontdekken die u nog niet kent. De inhoud van dit artikel wordt niet gegarandeerd als volledig accuraat. Controleer de informatie a.u.b. bij betrouwbare bronnen.)

Best Classical Recordings
on YouTube

Best Classical Recordings
on Spotify