Przegląd
Franz Schubert (1797–1828 ) był jednym z najważniejszych kompozytorów w historii muzyki. Uważany jest za ukoronowanie wiedeńskiego klasycyzmu, a jednocześnie pioniera romantyzmu. Choć zmarł w wieku 31 lat, pozostawił po sobie ogromny dorobek, obejmujący ponad 1000 kompozycji.
Oto przegląd jego życia i twórczości:
1. „ Książę Pieśni ” : Jego muzyczne dziedzictwo
Schubert jest najbardziej znany ze swoich pieśni . Opracował muzykę do wierszy takich mistrzów jak Goethe i Schiller, a także wyniósł pieśń fortepianową do rangi samodzielnej formy sztuki .
Cykle pieśni : Utwory takie jak „ Die schöne Müllerin ” i mroczny „ Winterreise” są kamieniami milowymi w historii muzyki .
Wybitne dzieła indywidualne: „ Erlk könig ” , „ Das Heidenröslein ” czy „Ave Maria ” .
Muzyka instrumentalna: Oprócz pieśni stworzył ważne symfonie (np. „ Unfinished ” ), sonaty fortepianowe i muzykę kameralną (np. „ Trock Quintet ” ).
2. Życie w Wiedniu: między geniuszem a ubóstwem
Życie Schuberta naznaczone było ścisłym kręgiem przyjaciół, ale także zmartwieniami finansowymi i problemami zdrowotnymi .
Życie cudownego dziecka: Był chłopcem śpiewającym w kaplicy dworskiej w Wiedniu i otrzymał solidne wykształcenie, ale zrezygnował z bezpiecznej kariery nauczyciela, którą zajmował się jego ojciec, na rzecz niepewnego żywota niezależnego kompozytora.
Schubertiady: Ponieważ miał ograniczony dostęp do dużych sal koncertowych , wykonania jego utworów często odbywały się w prywatnych pomieszczeniach – te towarzyskie wieczory w gronie przyjaciół nazywano „Schubertiadami ” .
Tragiczny koniec: Schubert wcześnie zaraził się kiłą i zmarł w 1828 roku w wieku zaledwie 31 lat, prawdopodobnie na skutek tyfusu. Na jego prośbę został pochowany obok Ludwiga van Beethovena, którego głęboko podziwiał.
3. Jego styl: Most między dwiema epokami
Muzykę Schuberta cechuje szczególna melancholia i niesamowity talent do melodii .
Harmonia
Nagłe zmiany tonacji między durem a molem, często wyrażające głęboką tęsknotę lub smutek .
Poezja
Jego muzyka instrumentalna często brzmi „ śpiewano ” , jakby była napisana dla ludzkiego głosu.
struktura
Zachował formy klasyczne (symfonię, sonatę), ale wypełnił je treścią emocjonalną romantyzmu.
„ Kto po Beethovenie może jeszcze coś stworzyć?” – ten słynny cytat Schuberta pokazuje wielki szacunek dla jego wzoru do naśladowania i presję, pod jaką pracował jako kompozytor w Wiedniu.
ceniony za życia , jego prawdziwy geniusz i pełen zakres twórczości zostały odkryte dopiero kilkadziesiąt lat po jego śmierci przez takich muzyków, jak Robert Schumann i Johannes Brahms.
Historia
Życie Franza Schuberta czyta się jak melancholijną powieść romantyczną – historię nieokiełznanej kreatywności w cieniu wszechmocnego idola i przedwczesnej śmierci , która pozostawiła po sobie świat pełen niedokończonych marzeń .
Wczesne lata poszukiwacza
Schubert urodził się w 1797 roku na przedmieściach Wiednia w rodzinie nauczycielskiej. Jego ojciec już wcześniej widział w nim przyszłego pedagoga , ale młody geniusz był przeznaczony do muzyki . Jako młody chłopiec został przyjęty do wiedeńskiej orkiestry dworskiej jako chórzysta ze względu na swój wspaniały głos . Tam uczył się u Antonia Salieriego, który szybko dostrzegł, że ten nieśmiały chłopiec nie tylko potrafi śpiewać, ale także rozumie muzykę z głębią znacznie przewyższającą jego wiek.
Ucieczka do wolności
Po tym, jak jego głos się zepsuł, Schubert początkowo próbował spełnić życzenia ojca i pracował jako asystent nauczyciela. Myślami jednak nie był w szkole; komponował w tajemnicy, często tworząc kilka piosenek w ciągu jednego dnia. W 1818 roku podjął radykalną decyzję o odejściu z bezpiecznej służby cywilnej i zamieszkaniu w Wiedniu jako niezależny kompozytor – było to bardzo ryzykowne przedsięwzięcie w czasach, gdy nie obowiązywały stałe prawa autorskie ani dochody z transmisji strumieniowych.
Życie w „Bohemie ”
Ponieważ zarabiał niewiele i nie otrzymywał żadnych większych zleceń publicznych , krąg przyjaciół stał się centrum jego życia. Malarze, poeci i śpiewacy tworzyli wokół niego zżytą społeczność. Pieszczotliwie nazywali go „ Schwammerl” (z powodu jego niskiego, krępego wzrostu) i organizowali słynne Schubertiady . Były to prywatne wieczory w wiedeńskich salonach, gdzie Schubert zasiadał przy fortepianie i wykonywał swoje najnowsze utwory. W tych chwilach był gwiazdą, ale poza tym kręgiem przez długi czas pozostawał w cieniu Ludwiga van Beethovena, którego żarliwie podziwiał , lecz z którym za życia rzadko śmiał rozmawiać.
Choroba i „ Podróż zimowa ”
Przełom w jego życiu nastąpił w 1823 roku wraz z diagnozą kiły, nieuleczalnej wówczas choroby. Ta ponura pewność fundamentalnie odmieniła jego muzykę. Straciła młodzieńczą lekkość, stając się głębsza, bardziej dogłębna i bardziej egzystencjalna. Pisał teraz pod prąd swojej epoki. Jego najbardziej wstrząsające dzieło , cykl pieśni „ Winterreise ” , powstało w tym okresie. Kiedy grał te pieśni swoim przyjaciołom, byli oni przerażeni ponurą pustką , jaka w nich panowała . Schubert powiedział jednak: „ Lubię te pieśni bardziej niż jakiekolwiek inne, a tobie również się spodobają ” .
Nagły koniec
W 1828 roku sytuacja zdawała się zmieniać na lepsze: Schubert dał swój pierwszy i jedyny publiczny koncert, który odniósł wielki sukces. Jego organizm był jednak u kresu sił . Osłabiony chorobą i dodatkową infekcją (prawdopodobnie tyfusem), zmarł w listopadzie 1828 roku w wieku zaledwie 31 lat w domu swojego brata.
pochowany na cmentarzu Währing , zaledwie kilka grobów od Beethovena. Na jego nagrobku jego przyjaciel Franz Grillparzer kazał wyryć słynne słowa : „ Śmierć pogrzebała tu bogaty dobytek, ale jeszcze piękniejsze nadzieje ”. Dopiero pokolenia później świat zrozumiał, że „ dobytek ”, który po sobie pozostawił, był już kompletny.
Historia chronologiczna
Dzieciństwo i surowa szkoła (1797–1813 )
31 stycznia 1797 roku w Wiedniu-Lichtental. Jego ścieżka wydawała się z góry przesądzona: jako syn dyrektora szkoły, miał zostać nauczycielem. Jednak jego talent muzyczny był tak ogromny , że w wieku jedenastu lat został przyjęty jako chłopiec do chóru w Kaplicy Dworu Cesarskiego. Tam otrzymał pierwszorzędne wykształcenie i został uczniem słynnego Antonia Salieriego . Już w tym wczesnym wieku zaczął gorączkowo komponować, często w trudnych warunkach surowego życia w miejskiej szkole z internatem.
„ Rok cudu” i podwójne brzemię ( 1814–1817 )
Po tym, jak jego głos się załamał, opuścił szkołę z internatem i niechętnie podjął pracę jako asystent nauczyciela u ojca. Lata te charakteryzowały się niemal niepojętą produktywnością . W 1814 roku , mając zaledwie 17 lat, skomponował pieśń „ Gretchen am Spinnrade ” , którą uważa się dziś za początek nowoczesnej niemieckiej pieśni artystycznej. Tylko w 1815 roku stworzył ponad 140 pieśni (w tym „ Elkking ” ), dwie symfonie i kilka oper, ucząc dzieci w ciągu dnia .
Skok w nieznane (1818–1822 )
W 1818 roku Schubert zerwał z mieszczańskim poczuciem bezpieczeństwa . Porzucił na dobre karierę nauczycielską i wybrał życie niezależnego artysty w Wiedniu. Spędził lato jako nauczyciel muzyki córek hrabiego Esterházy’ego na Węgrzech, ale potem wrócił do tętniącego życiem Wiednia. To właśnie w tym czasie odbyły się pierwsze Schubertiady – legendarne prywatne spotkania, na których przyjaciele Schuberta celebrowali jego muzykę. Artystycznie zaczął oddawać się większym formom, takim jak słynny „ Kwintet pstrąga ” (1819) i praca nad „ Niedokończoną” Symfonią (1822).
Ciemne lata dojrzałości (1823–1826 )
Rok 1823 stanowi tragiczny punkt zwrotny: Schubert ciężko zachorował, prawdopodobnie na kiłę. Miesiące spędzone w szpitalu i przekonanie o nieuleczalnej chorobie radykalnie pogłębiły jego rozwój muzyczny. Pomimo bólu i depresji, stworzył w tym okresie arcydzieła, takie jak cykl pieśni „ Die schöne Müllerin ” i kwartet smyczkowy „ Der Tod und das Mädchen ” . Jego muzyka stała się bardziej egzystencjalna, mroczniejsza i formalnie pewniejsza .
Furiacki finał (1827–1828 )
Ostatni rok Schuberta był bezprecedensowym szaleństwem twórczym. Po śmierci swojego wielkiego idola Beethovena w 1827 roku, wydawał się zdeterminowany, by odziedziczyć jego dziedzictwo. Skomponował monumentalną „ Wielką Symfonię C-dur ” , wizjonerskie trzy ostatnie sonaty fortepianowe oraz wstrząsający cykl „ Podróż zimowa ” . 26 marca 1828 roku dał swój pierwszy i jedyny publiczny koncert, który odniósł ogromny sukces. Jego powrót do zdrowia nie trwał jednak długo: w listopadzie 1828 roku zachorował na tyfus i zmarł 19 listopada w wieku zaledwie 31 lat.
Życie Schuberta dobiegło końca, gdy zaczął zdobywać sławę poza Wiedniem. Pozostawił po sobie dorobek, którego pełny zasięg świat zaczął stopniowo odkrywać.
Styl(e), ruch ( y) i okres(y) muzyczny(e)
Muzyka Franza Schuberta stoi na jednym z najbardziej fascynujących rozdroży w historii muzyki. Jest on klasycznym „ budowniczym mostów ” , którego twórczości nie da się zaszufladkować bez pomijania istotnych aspektów.
Epoka: Między klasycyzmem wiedeńskim a romantyzmem
Schubert jest geograficznie i kulturowo głęboko zakorzeniony w wiedeńskim klasycyzmie. Dorastał w cieniu Haydna, Mozarta, a zwłaszcza Beethovena. Od nich przejął surowe formy, takie jak symfonia, kwartet smyczkowy i sonata. Zachował jednak te zewnętrzne struktury , ale wypełnił je zupełnie nowym duchem: romantyzmem.
W epoce romantyzmu na pierwszy plan wysunęły się indywidualne , subiektywne odczucia, tęsknota i doświadczanie natury. Schubert jako pierwszy konsekwentnie przekładał te ówczesne nurty literackie na muzykę . Jego muzyka nie jest już tylko „ pięknie uporządkowana ” , ale często głęboka , dociekliwa i głęboko emocjonalna.
Piosenkowa jakość i harmoniczna śmiałość
Styl Schuberta charakteryzuje się niewyczerpaną wrażliwością melodyczną . Myślał z perspektywy pieśni. Nawet w jego wielkich symfoniach czy utworach fortepianowych można odnaleźć tematy brzmiące jak linie wokalne. Kolejną cechą charakterystyczną jest wizjonerskie podejście do harmonii. Często gwałtownie przechodził między tonacją dur i moll – muzyczny symbol oscylacji między nadzieją a rozpaczą.
Stare czy nowe? Tradycyjne czy radykalne?
Odpowiedź na to pytanie jest wieloaspektowa, ponieważ Schubert był jednocześnie jednym i drugim:
Tradycyjny w formie: Nie był rewolucjonistą , który rozbił stare gatunki . Trzymał się czteroczęściowej struktury symfonii i formy sonatowej. Pod tym względem jego muzyka często wydawała się współczesnym znajoma i „ klasyczna ” .
Radykalny w wyrazie: W swoich późniejszych dziełach , takich jak cykl pieśni „Winterreise” czy kwartet smyczkowy „Der Tod und das Mädchen” , Schubert przesunął granice ekspresji psychologicznej. Sposób, w jaki uosabiał samotność, bliskość śmierci i egzystencjalny niepokój w muzyce, był absolutnie nowatorski i śmiały jak na tamte czasy . Rozpuścił jasne struktury muzyki klasycznej poprzez „ niebiańską długość ” (jak później nazwał to Robert Schumann ) i poprzez przesunięcia harmoniczne , które wskazywały na daleką przyszłość.
Innowacyjny w swoim gatunku: Jego największą innowacją było podniesienie rangi pieśni artystycznej. Przed Schubertem pieśń była raczej prostym gatunkiem społecznym. Schubert przekształcił ją w niezwykle złożony dramat, w którym fortepian nie tylko akompaniuje, ale aktywnie kształtuje nastrój (łoskot młyna , nocna jazda, drżenie z zimna ) .
Klasyfikacja: klasycyzm, barok czy nacjonalizm?
wspólnego z barokiem (epoką poprzedzającą okres klasycyzmu) , poza solidnym wykształceniem kontrapunktycznym. Niewiele miał też wspólnego z nacjonalizmem końca XIX wieku, choć w swojej muzyce łączył elementy ludowe.
Jego twórczość stanowi doskonałą symbiozę klasycyzmu (klarowność, forma, struktura) i rodzącego się romantyzmu (uczucie , wyobraźnia, subiektywność ) . Na zewnątrz był umiarkowanym innowatorem, ale w głębi duszy radykalnym badaczem ludzkiej duszy.
Gatunki muzyczne
charakteryzuje się niezwykłą różnorodnością . Komponował w niemal wszystkich popularnych wówczas gatunkach , często tworząc unikalny, „ pieśniowy” język, który przenikał zarówno intymną muzykę kameralną, jak i wielkie symfonie .
Oto główne gatunki muzyczne, w których działał Schubert :
1. Piosenka artystyczna
To najważniejszy wkład Schuberta w historię muzyki. Podniósł pieśń z prostej formy rozrywki do niezwykle złożonej formy sztuki.
Utwory solowe: Ponad 600 utworów na głos i fortepian (np. „ The Erlking ” ).
Cykle pieśni: Stworzył pierwsze obszerne, spójne cykle pieśni , takie jak „ Die schöne Müllerin ” i „ Winterreise ” . W tych cyklach , w wielu utworach, rozwija się spójna fabuła lub nastrój .
Pieśni polifoniczne : Schubert napisał wiele utworów na chóry męskie , żeńskie i mieszane , często na okazje towarzyskie .
2. Muzyka kameralna
Mistrzostwo Schuberta widoczne jest w jego muzyce kameralnej, w łączeniu klasycznej struktury z romantycznym uczuciem .
Kwartety smyczkowe: Jego późne kwartety (np. „ Śmierć i dziewczyna ” ) zaliczają się do szczytowych osiągnięć tego gatunku.
Większe zespoły: Słynny „ Kwintet Pstrąga ” i Oktet na instrumenty smyczkowe i dęte są dowodem jego umiejętności wniesienia pełni orkiestry do kameralnego otoczenia.
Sonaty na różne instrumenty: Przykładem jest słynna „ Sonata Arpeggione ” , która obecnie jest grana głównie na wiolonczeli lub altówce.
3. Muzyka fortepianowa
Fortepian był najbardziej osobistym instrumentem Schuberta, przy którym siadał niemal codziennie .
Sonaty fortepianowe: 21 sonat odzwierciedla jego rozwój, od klasycznych początków do wizjonerskich , niemal nieziemskich późnych sonat z roku jego śmierci 1828.
charakterystyczne : Dzięki „Impromptus ” i „ Moments musicaux ” wymyślił krótkie, nastrojowe utwory fortepianowe , które stały się typowe dla romantyzmu .
Muzyka fortepianowa na cztery ręce : W tym gatunku był najbardziej płodnym mistrzem wszech czasów (np. Fantazja f-moll), gdyż stanowiła idealną muzykę dla wiedeńskiej kultury muzycznej.
4. Utwory orkiestrowe
Mimo że Schubert miał niewiele okazji usłyszeć jego wielkie dzieła orkiestrowe za swojego życia , pozostawił po sobie monumentalne dzieła .
Symfonie: Napisał w sumie osiem (lub dziewięć, w zależności od sposobu liczenia ) symfonii. „ Niedokończona” (nr 7/8) i „ Wielka Symfonia C-dur” (nr 8/9) należą do najważniejszych dzieł tego gatunku po Beethovenie.
Uwertury : Skomponował kilka niezależnych uwertur , często inspirowanych popularnym wówczas stylem Rossiniego .
5. Muzyka kościelna i utwory sceniczne
Msze: Schubert napisał sześć mszy łacińskich. Jego „ Msza niemiecka ” jest szczególnie znana , a jej prosty, ludowy język sprawia, że do dziś jest śpiewana w wielu kościołach.
Opery i singspiele: To właśnie w tej dziedzinie kompozytor odniósł największy sukces w swoim życiu, ale odnosił go najrzadziej. Dzieła takie jak „ Fierrabras ” czy „ Alfonso und Estrella” często cierpią na słabe libretta , ale zawierają muzyczne perełki.
sceniczna : Muzyka do sztuki „ Rosamunde ” jest jego najsłynniejszym dziełem .
Schubertowi udało się zatrzeć granice między tymi gatunkami: „ śpiewał ” na fortepianie i często sprawiał, że orkiestra brzmiała jak ogromna, barwna pieśń.
Charakterystyka muzyki
Muzykę Schuberta cechuje wyjątkowa głębia emocjonalna, często określana jako „ uśmiech przez łzy ”. Mistrzowsko opanował sztukę łączenia niezwykłej intymności z orkiestrową potęgą. Oto kluczowe cechy, które czynią jego styl niepowtarzalnym:
1. Przewaga melodii (charakter pieśniowy)
Najbardziej charakterystyczną cechą Schuberta jest niewyczerpane bogactwo melodii. Myślał jak „ kompozytor pieśni ” , niezależnie od tego, czy komponował na fortepian solo, kwartet smyczkowy, czy dużą orkiestrę. Jego tematy są często niezwykle liryczne, samowystarczalne i emanują naturalnym pięknem , które natychmiast zapada w pamięć. Nawet złożone fragmenty instrumentalne brzmią w jego rękach jak „ śpiewane” historie .
2. Oscylacja między durami i molami
Schubert jest mistrzem harmonicznej ambiwalencji. Cechą charakterystyczną jego muzyki jest nagła , często gwałtowna zmiana z radosnej tonacji durowej na smutną molową. Używa tej techniki, aby zobrazować ulotność szczęścia lub wtargnięcie rzeczywistości do snu. Często nastrój zmienia się w ciągu jednego taktu, nadając jego muzyce psychologiczną złożoność , wykraczającą daleko poza tradycję klasyczną.
3. Innowacyjne harmonie i odważne modulacje
Podczas gdy kompozytorzy klasyczni, tacy jak Mozart i Haydn, w większości przestrzegali ścisłych reguł dotyczących rozwoju tonacji , Schubert był pionierem swobody harmonicznej. Uwielbiał przesunięcia medianowe – co oznaczało, że często przeskakiwał do tonacji oddalonych od siebie (np . z C-dur na As-dur), aby uzyskać specjalne efekty tonalne lub wstrząsy emocjonalne. To już zapowiadało rozwój, który później odegrał ważną rolę w twórczości Liszta i Wagnera.
4. „ Niebiańska długość ”
To słynne określenie wywodzi się od Roberta Schumanna, który użył go do opisania skłonności Schuberta nie tylko do krótkiego poruszania tematów, ale do delektowania się nimi w rozległych , niemal hipnotycznych powtórzeniach. Schubert nie spieszy się . Buduje atmosferę i pozostaje w niej, co nadaje jego wielkim dziełom instrumentalnym (takim jak Wielka Symfonia C-dur) medytacyjny, niemal ponadczasowy charakter .
5. Emancypacja fortepianu
W dziedzinie pieśni Schubert fundamentalnie zmienił rolę fortepianu. Nie jest on już tylko instrumentem akompaniującym, który jedynie dostarcza akordów. W muzyce Schuberta fortepian staje się współnarratorem :
Naśladuje obracanie się kołowrotka (Gretchen am Spinnrade).
Sprawia, że słyszalny jest odgłos galopującego konia ( Elking ) .
Symbolizuje migotanie wody lub trzepot skrzydeł ptaka.
6. Rytm jako wyraz bycia napędzanym
Muzyka Schuberta często charakteryzuje się nieustannym , wędrującym rytmem (często rytmem punktowanym w metrum 2/4). Odzwierciedla to romantyczny motyw „ wędrowca” – człowieka bezdomnego, który musi nieustannie iść naprzód. Ten rytmiczny niepokój jest szczególnie widoczny w jego muzyce kameralnej i późnych cyklach pieśni.
7. Popularność i wartość artystyczna
Schubert posiadał rzadki dar pisania muzyki, która brzmi tak prosto i chwytliwie jak pieśń ludowa (np. „ Heidenröslein ” lub „ Am Brunnen vor dem Tore ” ), a jednocześnie jest tworzona z najwyższym kunsztem artystycznym . W organiczny sposób łączył muzykę wiedeńskich tawern podmiejskich z intelektualnymi aspiracjami kultury wysokiej.
Efekty i wpływy
Wpływ Franza Schuberta na historię muzyki jest paradoksalny. Za życia był raczej wtajemniczonym w prywatne kręgi wiedeńskie, lecz po śmierci stał się jedną z najpotężniejszych sił napędowych całej epoki romantyzmu i nie tylko .
Oto najważniejsze efekty i wpływy jego twórczości:
1. Rewolucja pieśni
Najdalej idący wpływ Schuberta miał miejsce w kształtowaniu niemieckiej pieśni artystycznej. Przed nim pieśń była raczej mało znaczącą formą minorową. Schubert przekształcił ją w dramat psychologiczny porównywalny z operą czy symfonią.
Schubert był wzorem: kompozytorzy tacy jak Robert Schumann, Johannes Brahms, Hugo Wolf, a później Gustav Mahler, budowali bezpośrednio na osiągnięciach Schuberta. Bez jego fundamentów, repertuar pieśniarski XIX wieku nie byłby możliwy do wyobrażenia w całej swojej głębi .
Fortepian jako aktywny uczestnik: Wywarł wpływ na sposób, w jaki kompozytorzy wykorzystywali fortepian – odchodząc od prostego akompaniamentu na rzecz kształtowania atmosfery .
2. Przewodnik po romantyzmie
Schubert szeroko otworzył drzwi estetyce romantycznej . Wywarł wpływ na ten ruch poprzez :
Subiektywizm: Był jednym z pierwszych, którzy radykalnie wykorzystali muzykę jako wyraz własnej, często cierpiącej duszy (szczególnie w „Podróży zimowej”). To ukształtowało wizerunek „ artysty -samotnika ” w romantyzmie.
Swoboda harmoniczna: Jego śmiałe modulacje i ciągłe przechodzenie między tonacjami dur i moll rozluźniły surowe zasady muzyki klasycznej. Dało to późniejszym kompozytorom, takim jak Franciszek Liszt czy Richard Wagner, uzasadnienie do pójścia jeszcze dalej w dziedzinie harmonii.
3. Wpływ na muzykę symfoniczną i kameralną
Choć Schubert stał w cieniu Beethovena, znalazł własną drogę do symfonii , opartą nie na heroicznej walce, lecz na lirycznej ekspansywności.
„ Niebiańska długość ” : Swoją Wielką Symfonią C-dur udowodnił, że symfonia może przekonać również rozwojem melodycznym i gęstością atmosferyczną , a nie tylko motywami. Miało to ogromny wpływ na symfonie Antona Brucknera (który również był Austriakiem i podzielał Schubertowskie poczucie przestrzeni dźwiękowej ) .
Myślenie cykliczne: Sposób, w jaki Liszt przeplatał tematy w różnych częściach utworu ( jak w Fantazji Wędrowiec), wpłynął na rozwój poezji symfonicznej.
4. „ Ponowne odkrycie” jako zjawisko kulturowe
Wpływ Schuberta był również pośmiertnym osiągnięciem innych wielkich postaci .
W 1839 roku (jedenaście lat po śmierci Schuberta) Robert Schumann odkrył w Wiedniu rękopis Wielkiej Symfonii C-dur i wysłał go Feliksowi Mendelssohnowi Bartholdy’emu, który dokonał jej prawykonania . To ponowne odkrycie wywołało falę entuzjazmu, która na stałe wpisała Schuberta do kanonu literatury światowej.
Johannes Brahms był zagorzałym wielbicielem dzieł Schuberta i później współredagował pierwsze kompletne wydanie jego dzieł.
5. Wpływ na kulturę popularną i nacjonalizm
Popularność : Wiele jego melodii (takich jak „ Am Brunnen vor dem Tore ” ) zyskało tak dużą popularność , że zaczęto je postrzegać jako autentyczne pieśni ludowe. W ten sposób ukształtował austriackie poczucie tożsamości w XIX wieku .
Recepcja współczesna: Motyw „ wędrowca” i egzystencjalnej samotności w jego późniejszych dziełach można odnaleźć dziś w literaturze, filmie, a nawet we współczesnej melancholii popowej.
Podsumowanie wpływu
Schubert był cichym rewolucjonistą . Nie rozbijał form , ale wypełniał je nową, psychologiczną prawdą. Nauczał kolejne pokolenia, że muzyka to nie tylko architektura zbudowana z dźwięków , ale odbicie ludzkiej wrażliwości.
Działalność muzyczna inna niż komponowanie
Franz Schubert był kimś znacznie więcej niż tylko samotnym pisarzem siedzącym przy biurku. Jego życie muzyczne było głęboko zakorzenione w społecznej i instytucjonalnej kulturze Wiednia. Kiedy nie komponował, był aktywny jako muzyk koncertowy , nauczyciel i akompaniator.
Poniżej jego najważniejsze działania muzyczne poza komponowaniem:
1. Śpiewak : Od kaplicy dworskiej do recitalu pieśni
Muzyczne korzenie Schuberta tkwiły w jego własnym głosie. Jego pierwszą wielką sceną nie były nuty, lecz galeria.
Śpiewak : Jako chłopiec był sopranem w Kaplicy Dworskiej w Wiedniu (dzisiejszy Wiedeński Chór Chłopięcy ) . Śpiewał tam pod dyrekcją Antonia Salieriego i był znany z czystego głosu i głębokiego zrozumienia muzyki .
Prywatne śpiewanie: Już jako dorosły Schubert często śpiewał w prywatnych domach. Posiadał przyjemny , choć nie operowy, baryton , którego używał do wykonywania własnych piosenek na spotkaniach towarzyskich, aby sprawdzić ich siłę oddziaływania .
2. Pianista i akompaniator
Mimo że Schubert nie był wirtuozem fortepianu w takim sensie, jak Liszt czy Chopin, był jednak znakomitym pianistą.
Dusza Schubertiad: Podczas słynnych „Schubertiad ” prawie zawsze zasiadał przy fortepianie . Akompaniował znanym śpiewakom , takim jak baryton Johann Michael Vogl. Jego grę na fortepianie charakteryzowała nie tyle techniczna popisowość, co głęboka wrażliwość na nastrój muzyki .
Muzyk taneczny: Schubert był poszukiwanym muzykiem na balach towarzyskich . Potrafił godzinami grać improwizowane tańce ( walce, ländlery , écossaises), tak aby jego przyjaciele mogli do nich tańczyć. Wiele z tych improwizowanych tańców dopiero później trafiło na papier.
3. Muzyk kameralny (altówka i skrzypce)
Schubert dorastał w tradycji kwartetu domowego. W rodzinie Schubertów panował zwyczaj wspólnego muzykowania.
Altowiolista w rodzinnym kwartecie: Franz zazwyczaj grał na altówce, jego ojciec na wiolonczeli, a bracia na skrzypcach. Gra na altówce pozwalała mu być „ w samym środku utworu” i doświadczać struktury harmonicznej muzyki od wewnątrz – doświadczenie , które wywarło ogromny wpływ na jego późniejszy styl kompozytorski .
Muzyk orkiestrowy: Podczas nauki w Stadtkonvikt (internacie dla chłopców ) grał w szkolnej orkiestrze , a nawet awansował na stanowisko zastępcy dyrygenta.
4. Nauczyciel muzyki
To była czynność , którą Schubert lubił najmniej, ale która stanowiła część jego życia.
Asystent szkolny: Przez lata pracował jako nauczyciel w szkole swojego ojca. Uczył dzieci podstaw czytania, pisania i oczywiście muzyki .
Prywatny nauczyciel arystokracji: Dwukrotnie (1818 i 1824) spędzał letnie miesiące w majątku rodziny Esterházy w Zseliz (obecnie Słowacja). Uczył tam hrabiny Marię i Karolinę gry na fortepianie i śpiewu.
5. Repétiteur i organizator
Schubert był silnie związany ze światem teatru, mimo że jego opery często ponosiły porażki.
Współpracował ściśle ze śpiewakami , aby nauczyć się ról i często pełnił rolę konsultanta podczas prób.
W swoim kręgu przyjaciół często przejmował kierownictwo artystyczne wieczorów muzycznych, wybierał programy i poprawiał kopie swoich utworów, aby przygotować je dla kopistów lub wydawców.
„ Urodziłem się tylko po to, by komponować ” – powiedział kiedyś Schubert. Jednak jego działalność jako altowiolisty, śpiewaka i pianisty stworzyła niezbędny fundament, który uczynił jego muzykę tak żywą i „ ludzką”.
Aktywności poza muzyką
1. Życie literackie i „ stowarzyszenia czytelnicze ”
Schubert był zapalonym czytelnikiem. Spędzał dużo czasu w tzw. stowarzyszeniach czytelniczych organizowanych przez jego przyjaciół (takich jak Franz von Schober czy Johann Mayrhofer).
Studiowanie poezji: Czytał ogromne ilości współczesnej poezji . Była to dla niego aktywna forma spędzania wolnego czasu , wykraczająca daleko poza samo poszukiwanie tekstów do piosenek .
dyskutowano o filozofii, polityce i najnowszych trendach literackich . Schubert często był cichym obserwatorem, ale głęboko chłonął intelektualne impulsy.
2. Wiedeńskie życie kawiarniane i karczmarskie
Schubert był typowym przedstawicielem wiedeńskiej bohemy. Jego codzienny rytm życia często wyznaczał stały rytm: komponowanie rano, kontakty towarzyskie po południu i wieczorem.
Miejsca spotkań: Spędził niezliczone godziny w wiedeńskich kawiarniach lub w zajazdach, takich jak „ Czarny Wielbłąd” czy „ U Siedmiu Elektorów ” .
Sieć społecznościowa: Spotykał się tam z malarzami (takimi jak Moritz von Schwind), poetami i urzędnikami. Pili wino, palili fajki, grali w bilard i dyskutowali o surowej cenzurze reżimu Metternicha.
3. Wędrówki piesze i przeżycia na łonie natury
Podobnie jak wielu romantyków, Schubert czuł głęboką więź z naturą, która była dla niego schronieniem i źródłem inspiracji.
Wycieczki na wiedeńską wieś: Często odbywał długie wędrówki po Lesie Wiedeńskim lub na przedmieściach . Te wycieczki często były jego wspólnymi doświadczeniami z przyjaciółmi.
Podróże: Jego podróże do Górnej Austrii (Steyr, Gmunden, Gastein) i na Węgry charakteryzowały się zachwytem nad krajobrazem. Dla niego aktywny wypoczynek na łonie natury stanowił niezbędną przeciwwagę dla ciasnoty panującej w mieście.
4. Korespondencja i wpisy do pamiętnika
Mimo że Schubert nie był wybitnym pisarzem, utrzymywał bliskie kontakty z przyjaciółmi, gdy nie przebywali w Wiedniu.
Jego listy pozwalają poznać jego świat emocjonalny , tęsknoty , a często także jego depresyjny nastrój podczas choroby .
pewien czas prowadził dziennik , w którym spisywał głębokie i często melancholijne przemyślenia na temat życia, miłości i śmierci.
5. Obserwacja życia w Wiedniu
Schubert był bystrym obserwatorem otoczenia. Uwielbiał wędrować ulicami Wiednia i chłonąć atmosferę miasta .
Uczęszczał na przedstawienia teatralne (nawet bez celu zawodowego) i obserwował życie towarzyskie. Te obserwacje samotności pośród tłumu lub radosnej euforii wiedeńskiej ludności pośrednio wpłynęły na jego rozumienie natury ludzkiej.
„ Człowiek zawsze myśli, że idzie ku sobie, i zawsze idzie tylko obok siebie ” – napisał kiedyś Schubert w swoim dzienniku – spostrzeżenie to pokazuje, że często spędzał wolny czas na głębokich refleksjach nad istnieniem międzyludzkim .
Relacje z kompozytorami
1. Ludwig van Beethoven: Nieosiągalny idol
Beethoven był gwiazdą stałą w świecie Schuberta. Chociaż obaj mieszkali w tym samym mieście przez wiele lat, ich relacja charakteryzowała się raczej dystansem i szacunkiem .
Nieśmiały podziw: Schubert darzył Beethovena głębokim szacunkiem, ale z powodu nieśmiałości nie śmiał się z nim rozmawiać. Podobno kiedyś zadedykował Beethovenowi swoje wariacje na temat francuskiej pieśni , ale podczas osobistego wystąpienia był tak zdenerwowany, że nie mógł wydusić z siebie ani słowa.
Zbliżanie na końcu: Dopiero na łożu śmierci Beethovena rzekomo nastąpiło głębsze docenienie. Podobno Beethoven przeczytał kilka pieśni Schuberta i wykrzyknął: „ Zaprawdę, w tym Schubercie mieszka boska iskra! ”.
Ostatni zaszczyt: Schubert był jednym z niosących pochodnię na pogrzebie Beethovena . Jego ostatnim życzeniem było pochowanie obok Beethovena, co obecnie ma miejsce na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu.
2. Antonio Salieri: Surowy nauczyciel
Schuberta kimś więcej niż tylko nauczycielem ; przez wiele lat był jego mentorem .
Jego wykształcenie: Schubert został odkryty i nauczany przez Salieriego, gdy był jeszcze chórzystą. Salieri uczył go kontrapunktu, kompozycji i włoskiej tradycji wokalnej.
Napięcia: Relacje nie zawsze układały się pomyślnie. Salieri chciał skierować Schuberta bardziej w stronę opery włoskiej, podczas gdy Schubert coraz częściej zwracał się ku niemieckiej liryce i pieśni. Mimo to Schubert przez całe życie okazywał mu szacunek i dedykował mu kilka utworów.
3. Gioachino Rossini: Popularny konkurent
W latach dwudziestych XIX wieku Wiedeń ogarnęła prawdziwa „ mania na punkcie Rossiniego ” . Lekka włoska opera cieszyła się wśród publiczności znacznie większą popularnością niż poważne dzieła Schuberta .
Wpływ i dystans: Schubert podziwiał bogactwo melodyczne Rossiniego i jego mistrzostwo w orkiestracji. Napisał nawet dwie uwertury „ w stylu włoskim ” , aby zademonstrować swoją biegłość w tym rzemiośle. Niemniej jednak , krytycznie oceniał ten szum medialny, dostrzegając, że głębia muzyki niemieckiej jest zagrożona przez dominację Rossiniego .
4. Carl Maria von Weber: Trudne spotkanie
Kiedy Weber przybył do Wiednia w 1823 roku, aby wystawić swoją operę Euryanthe , Schubert szukał kontaktu ze słynnym kompozytorem romantycznym .
Krytyka: Schubert był bardzo szczery wobec Webera (być może nawet zbyt szczery) i krytykował słabości jego nowej opery. Weber, uważany za wrażliwego, był tym zirytowany. Pomimo tych perturbacji , Schubert głęboko szanował pionierskie dzieło Webera dla niemieckiej opery narodowej .
5. Pośmiertne powiązanie: Robert Schumann i Felix Mendelssohn
Chociaż Schubert nigdy nie spotkał ich osobiście ( ponieważ zmarł przed przełomem w ich twórczości), więź z nimi, jaką nawiązał poprzez swoją twórczość, odegrała kluczową rolę w jego pośmiertnej sławie.
Schumann jako odkrywca: Robert Schumann był tym, kto odkrył rękopis Wielkiej Symfonii C-dur Schuberta w Wiedniu w 1839 roku. Był tak zachwycony jej „ niebiańską długością ” , że wysłał ją Felixowi Mendelssohnowi Bartholdy’emu.
Mendelssohn jako pionier: Mendelssohn dyrygował premierą tej symfonii w Lipsku, przyczyniając się w ten sposób do ostatecznego przełomu Schuberta jako poważnego symfonika w europejskim świecie muzycznym .
Bezpośrednie kontakty Schuberta często charakteryzowały się jego introwertyczną naturą . Nie był on typem człowieka nawiązującego kontakty jak Liszt, lecz muzykiem, który komunikował się ze swoimi współczesnymi głównie za pośrednictwem partytur.
Podobni kompozytorzy
1. Robert Schumann (1810 –1856)
Schumann jest prawdopodobnie „ duchowym spadkobiercą” Schuberta. Nikt nie rozumiał melancholijnej głębi i literackiego związku między słowem a dźwiękiem tak dobrze jak on.
Podobieństwo : Podobnie jak Schubert, Schumann był mistrzem pieśni i krótkich, nastrojowych utworów fortepianowych . Obaj mieli upodobanie do oniryzmu , fragmentaryczności i ukazywania skrajnych stanów psychicznych w muzyce.
Różnica: muzyka Schumanna jest często jeszcze bardziej rozdrobniona i intelektualnie złożona, podczas gdy Schubert zachowuje bardziej naturalną , niemal ludową melodię.
2. Johannes Brahms (1833 –1897)
Brahms darzył Schuberta głębokim szacunkiem i znacząco zaangażował się w publikację jego dzieł.
Podobieństwo : Brahmsa łączy z Schubertem zamiłowanie do muzyki ludowej i umiejętność wlewania głębokiej melancholii w formy klasyczne (symfonie, kwartety). Łączy ich również zamiłowanie do ciemnych barw i niższych głosów .
Różnica: Brahms jest bardziej rygorystyczny w konstrukcji i często wydaje się „ cięższy ” , podczas gdy Schubert, pomimo całego smutku, zachowuje pewną wiedeńską lekkość i płynny oddech .
3. Felix Mendelssohn Bartholdy (1809–1847 )
Mimo że twórczość Mendelssohna często wydaje się bardziej klasyczna, istnieje silny związek między jej elegancją a melodyjnością.
Podobieństwo : Obaj kompozytorzy posiadali dar pisania melodii o niezwykłej naturalności. W „ Pieśniach bez słów” Mendelssohna odnajdujemy ten liryczny charakter , który Schubert rozwinął w swoich utworach fortepianowych (Impromptus) .
Różnica: Mendelssohn jest zazwyczaj bardziej pogodny i optymistyczny, często brakuje mu głębokiego , egzystencjalnego bólu, który kryje się w późnych dziełach Schuberta .
4. Anton Bruckner (1824 –1896)
Może to zabrzmieć zaskakująco, ale w muzyce symfonicznej Bruckner jest bezpośrednim spadkobiercą Schuberta.
Podobieństwo : Bruckner zaczerpnął od Schuberta ideę „ niebiańskiej długości ” . Sposób, w jaki nakłada dźwięki orkiestrowe na rozległe przestrzenie i często dokonuje nagłych przesunięć harmonicznych ( modulacji) , jest nie do pomyślenia bez modelu Schuberta (zwłaszcza w Wielkiej Symfonii C-dur) .
Różnica: Podczas gdy Schubert był wędrowcem w ludzkim sensie tego słowa, muzyka Brucknera była często święta i skierowana ku Bogu.
5. Hugo Wolf (1860–1903)
Jeśli chodzi o pieśni artystyczne, to Hugo Wolf jest tym, który doprowadził psychologiczną interpretację tekstów Schuberta do granic możliwości.
Podobieństwo : Wolf skupił się niemal wyłącznie na pieśni i, podobnie jak Schubert, starał się doprowadzić akompaniament fortepianowy do absolutnego zrównania z głosem .
Różnica: styl harmoniczny Wolfa jest o wiele bardziej radykalny, a on sam stoi już jedną nogą w nowoczesności (wpływ Wagnera), co często skutkuje utratą schubertowskiego liryzmu.
Spojrzenie na sąsiednie epoki
Oprócz tych wielkich nazwisk istnieją współcześni muzycy, którzy pod względem stylistycznym byli bardzo bliscy Schubertowi, ale dziś są mniej znani:
Carl Loewe: Często nazywany jest „ północnoniemieckim Schubertem”, ponieważ jednocześnie udoskonalił gatunek ballady (np. swoją wersję Króla Elfów ) .
John Field: Jego nokturny mają podobną intymną, nocną atmosferę do niektórych utworów fortepianowych Schuberta .
Podsumowując, można powiedzieć: ci, którzy szukają melancholii, powinni zwrócić się ku Schumannowi; ci, którzy kochają piękno melodyjne, powinni zwrócić się ku Mendelssohna; a ci, którzy pragną doświadczyć wielkiej formy w duchu Schuberta, powinni zwrócić się ku Brahmsowi lub Brucknerowi.
Relacje
1. Johann Michael Vogl ( śpiewak , baryton)
Vogl był prawdopodobnie najważniejszą postacią artystyczną w życiu Schuberta. Słynna gwiazda Wiedeńskiej Opery Dworskiej była znacznie starsza od Schuberta, ale natychmiast doceniła jego geniusz.
Mentor i interpretator: Vogl stał się najważniejszym interpretatorem pieśni Schuberta. Posiadał niezbędną ekspresję dramatyczną, pozwalającą mu na ukształtowanie takich dzieł jak „Król Olch” czy „Podróż zimowa”.
Podróże: Razem odbywali podróże (m.in. do Górnej Austrii ), gdzie występowali jako duet. Vogl śpiewał, a Schubert akompaniował mu na fortepianie. Te występy ugruntowały reputację Schuberta jako kompozytora pieśni poza Wiedniem.
2. Bracia Linke i Schuppanzigh Quartet
do swojej muzyki kameralnej. Kwartet Schuppanzigh, który już wcześniej ściśle współpracował z Beethovenem, odegrał w tym kluczową rolę.
Ignaz Schuppanzigh: Słynny skrzypek dyrygował światowymi premierami najważniejszych utworów kameralnych Schuberta, w tym kwartetu a-moll ( „ Rosamunde ” ).
Joseph Linke: Wiolonczelista kwartetu był bliskim powiernikiem. Schubert napisał słynne solo wiolonczelowe w drugiej części Kwintetu na dwie wiolonczele (D 956) oraz fragmenty Kwintetu Trout z myślą o takich właśnie muzykach.
3. Anna Milder-Hauptmann ( śpiewak , sopran)
Słynna sopranistka (pierwsza „ Leonora ” w Fideliu Beethovena) była jedną z niewielu wielkich artystek , które Schubert aktywnie wspierał .
Dedykacja : Schubert napisał dla niej słynną pieśń na klarnet obbligato „ Der Hirt auf dem Felsen ” (Pasterz na skale). Wysłał jej wiele swoich utworów do Berlina, mając nadzieję , że je tam rozsławi . Bardzo ceniła jego muzykę i wspierała jej popularyzację.
4. Orkiestra Towarzystwa Przyjaciół Muzyki
„ Towarzystwo Przyjaciół Muzyki w Wiedniu” było najważniejszą instytucją mieszczańskiego życia muzycznego .
Uznanie i odrzucenie: Schubert był członkiem organu przedstawicielskiego Towarzystwa . Mimo to miał trudności z wykonaniem tam swoich najważniejszych utworów orkiestrowych.
Wielka Symfonia C-dur: Zadedykował swoją Wielką Symfonię C-dur towarzystwu. Orkiestra ćwiczyła utwór, ale potem go odłożyła, uznając go za „ zbyt trudny i zbyt długi”. Tragiczną ironią losu jest to, że ta orkiestra, z którą był tak blisko związany, nie wykonała jego najważniejszego dzieła symfonicznego za jego życia .
5. Orkiestra Seminarium Miejskiego
W młodości ta studencka orkiestra była dla Schuberta najważniejszym polem eksperymentów.
Doświadczenie praktyczne: Tutaj nauczył się sztuki orkiestracji „ od podszewki ” . Grał tam jako skrzypek i altowiolista, a nawet przez pewien czas dyrygował zespołem jako asystent dyrygenta. Wiele jego wczesnych symfonii zostało po raz pierwszy (wewnętrznie) wykonanych przez tę orkiestrę.
6. Joseph von Spaun (muzyk i organizator)
Chociaż Spaun nie był zawodowym muzykiem, w kontekstach muzycznych działał jak muzyk. Był znakomitym skrzypkiem i organizował wieczory orkiestrowe w seminarium, a później także aranżacje muzyczne do Schubertiad. Bez jego pomocy organizacyjnej wiele utworów Schuberta nigdy nie doczekałoby się zespołu.
Relacje z osobami niebędącymi muzykami
Ponieważ Franciszek Schubert nigdy nie piastował stałej funkcji na dworze ani w kościele, jego prywatne grono osób niebędących muzykami stanowiło dla niego najważniejszą siatkę bezpieczeństwa socjalnego i ekonomicznego. To grono poetów, malarzy i prawników utworzyło tzw. społeczność Schubertów. Dostrzegli w nim geniusza, który potrafił przełożyć własne ideały artystyczne na muzykę .
Oto najważniejsze relacje z osobami, które nie były zawodowymi muzykami:
1. Franz von Schober (poeta i bon vivant)
Schober był prawdopodobnie najważniejszym, a zarazem najbardziej kontrowersyjnym przyjacielem w życiu Schuberta. Był charyzmatycznym młodym mężczyzną z dobrej rodziny, który uwolnił Schuberta z ciasnoty mieszkania ojca .
„Umożliwiający ” : Schober często oferował Schubertowi zakwaterowanie w swoich apartamentach, aby mógł całkowicie poświęcić się komponowaniu. To on wprowadził Schuberta do wiedeńskiej bohemy .
artystyczna : Schober napisał libretto do opery Schuberta Alfonso i Estrella oraz skomponował poemat do jednej z najsłynniejszych pieśni : „ An die Musik ” .
Wpływ: Krytycy często oskarżali Schobera o nakłonienie Schuberta do ekstrawaganckiego stylu życia, ale dla Schuberta był on najbliższym powiernikiem i mostem do świata literatury.
2. Moritz von Schwind (malarz)
Schwind był znacznie młodszy od Schuberta, ale go ubóstwiał . Był utalentowanym malarzem romantycznym.
Wizualna kronika: Schwind uwiecznił życie swoich przyjaciół w licznych rysunkach i obrazach . Jego słynny obraz w sepii „ Schubertiada u Josepha von Spauna” jest najważniejszym źródłem wizualnym oddającym atmosferę tych wieczorów .
Pokrewna dusza: Łączyło ich głębokie zrozumienie romantycznego spojrzenia na naturę. Schwind powiedział kiedyś , że muzyka Schuberta była dla niego najważniejszym źródłem inspiracji do malarstwa .
3. Johann Mayrhofer (poeta i cenzor)
Mayrhofer był postacią melancholijną i introwertyczną, a paradoksalnie pracował jako urzędnik państwowy w państwowym urzędzie cenzury .
Wspólne mieszkanie: Schubert i Mayrhofer dzielili pokój przez dwa lata. W tym czasie Schubert skomponował muzykę do prawie 50 wierszy Mayrhofera, często nacechowanych starożytnymi mitami i głębokim poczuciem znużenia światem .
zapoznał Schuberta z tematami filozoficznymi i tragedią grecką , co pogłębiło powagę twórczości Schuberta.
4. Joseph von Spaun (prawnik i urzędnik)
sięgała czasów dzieciństwa w miejskiej szkole z internatem .
Patron: Spaun jako pierwszy dostrzegł talent Schuberta i nawet kupił biednemu uczniowi papier nutowy , na który ten sam nie mógł sobie pozwolić.
Organizator: Jako szanowany urzędnik państwowy, wykorzystywał swoje kontakty do promowania twórczości Schuberta w wiedeńskim towarzystwie. Później napisał ważne notatki biograficzne, które ukształtowały nasze obecne rozumienie Schuberta .
5. Leopold Kupelwieser (malarz)
Kupelwieser również należał do głównej grupy schubertystów.
Korespondencja: Jeden z najbardziej wstrząsających listów Schuberta jest adresowany do Kupelwiesera (1824), w którym Schubert opowiada o swojej poważnej chorobie i rozpaczy ( „Czuję się najnieszczęśliwszym , najnędzniejszym człowiekiem na świecie ” ).
Portrecista : Kupelwieser namalował słynny portret młodego Schuberta i uwieczniał przyjaciół na zdjęciach podczas wspólnych wycieczek na wieś (np. w Atzenbrugg) .
6. Franz Grillparzer (poeta)
Najważniejszym austriackim dramaturgiem swoich czasów był wielbiciel Schuberta.
artystyczna : Choć nie byli tak bliskimi przyjaciółmi jak Schubert i Schober, Grillparzer pisał teksty dla Schuberta , na przykład serenadę ( „ Zö gernd leise ” ).
Spuścizna : Po śmierci Schuberta Grillparzer napisał słynne epitafium , w którym wychwalał jego „ bogate posiadłości ” i „ jeszcze piękniejsze nadzieje ” .
Ważne utwory na fortepian solo
Utwory fortepianowe Franza Schuberta to podróż od tradycji klasycznej do zupełnie nowych, niemal nieziemskich pejzaży dźwiękowych. Używał fortepianu jako intymnego pamiętnika, w którym zapisywał swoje najgłębsze emocje – od tanecznej lekkości po egzystencjalny ból .
Poniżej znajdują się jego najważniejsze solowe utwory fortepianowe, podzielone ze względu na ich rodzaj:
1. Późne sonaty fortepianowe (D 958, 959 i 960)
Te trzy sonaty, które napisał w ostatnich miesiącach swojego życia w 1828 roku, stanowią absolutny szczyt jego twórczości fortepianowej.
Sonata B-dur (D 960): Uważana za jego testament. Pierwszą część charakteryzuje nieziemski spokój i tajemniczy trel w basie , brzmiący jak odległy grzmot. Jest to utwór pożegnalny i przemienienia .
Sonata A-dur (D 959): Znana ze swojej powolnej części (Andantino), która osiąga punkt kulminacyjny w niemal chaotycznym, desperackim wybuchu, po którym znów pogrąża się w głębokiej melancholii .
2. „ Fantazja wędrowca” (D 760)
To najbardziej wymagający technicznie utwór Schuberta. Jest tak trudny, że sam Schubert, grając go, wykrzyknął kiedyś: „ Niech diabli wezmą to do ręki! ”.
Struktura: Cztery zdania płynnie przechodzą jedno w drugie i opierają się na rytmicznym motywie z piosenki „ The Wanderer ” .
Znaczenie: Dzięki swojej orkiestrowej sile i tematycznemu powiązaniu wszystkich części utwór zapowiadał formę „ poematu symfonicznego” Franza Liszta .
3. Muzyka improwizowana i momenty
Schubert w zasadzie wynalazł tutaj romantyczny „utwór charakterystyczny ” – krótkie, zamknięte utwory , które oddają bardzo specyficzny nastrój.
8 Impromptus (D 899 i D 935): Te utwory są obecnie częścią standardowego repertuaru każdego pianisty. Obejmują one zarówno pieśni liryczne, jak i bardzo dramatyczne wybuchy ( zwłaszcza Impromptu es-moll).
6 Moments musicaux (D 780): Krótsze , często taneczne lub medytacyjne miniatury. Najbardziej znanym jest Moment musical nr 3 w tonacji f-moll, który przypomina rosyjską melodię taneczną.
4. „ Trzy utwory fortepianowe ” ( D 946)
Często nazywane „ Impromptus from the Estate”, utwory te zostały opublikowane znacznie później przez Johannesa Brahmsa. Ukazują one zmarłego Schuberta w całej jego harmonicznej śmiałości i radości eksperymentowania.
5. Tańce (walce, ländlery, écossaises)
Nie można zapominać, że Schubert był „królem muzyki domowej” w starym Wiedniu.
Napisał setki małych tańców , które często improwizował bezpośrednio przy fortepianie podczas wieczorów towarzyskich. Pozornie wydają się radosne , ale często zawierają w sobie typową „ schubertowską” melancholię .
Dlaczego te prace są wyjątkowe:
Styl gry na fortepianie Schuberta różni się zasadniczo od stylu Beethovena. Podczas gdy Beethoven często „ rozbiera” i rozwija tematy , Schubert pozwala im swobodnie płynąć . Używa fortepianu jak orkiestry lub ludzkiego głosu. Jego muzyka wymaga od pianisty nie tylko techniki, ale przede wszystkim umiejętności „ śpiewania na fortepianie ” .
Ważna muzyka kameralna
W muzyce kameralnej Franz Schubert osiągnął mistrzostwo, które wielu krytyków uważa nawet za wyższe niż jego symfonie. Dla niego ta dziedzina nie była „ mniejszym gatunkiem ” , lecz przestrzenią głębokiej ekspresji i śmiałych eksperymentów . Wykorzystywał niewielki zespół do kreowania orkiestrowych brzmień, zachowując jednocześnie niemal bolesną intymność .
Oto jego najważniejsze dzieła muzyki kameralnej:
1. Kwintet pstrąga (D 667)
Ten utwór na fortepian , skrzypce, altówkę, wiolonczelę i kontrabas jest jednym z najpopularniejszych utworów muzyki klasycznej.
Cecha szczególna: Swoją nazwę utwór zawdzięcza czwartej części, w której Schubert wariuje na temat własnego utworu „ Die Forelle” .
charakteryzuje letnia jasność i beztroska radość życia , co jest nietypowe dla wielu jego późniejszych , mroczniejszych dzieł . Nietypowa instrumentacja z kontrabasem nadaje brzmieniu szczególną głębię i pełnię .
Kwartet smyczkowy nr 14 „ Śmierć i dziewczyna ” ( D 810)
To dokładne przeciwieństwo Kwintetu Trouta: dramatycznego, wstrząsającego dzieła w tonacji d-moll.
Temat: Również tutaj Schubert wykorzystuje w drugiej części własny motyw pieśniowy. Cały kwartet sprawia wrażenie desperackiej walki z nieuniknionym.
Styl: Jest to utwór niezwykle wymagający technicznie, charakteryzujący się niespokojną, nerwową energią , która trwa aż do finałowego tańca śmierci w czwartej części .
3. Kwintet smyczkowy C-dur (D 956)
Wielu muzykologów uważa to dzieło za szczytowe osiągnięcie muzyki kameralnej . Schubert ukończył je zaledwie dwa miesiące przed śmiercią.
Instrumentacja: Zamiast drugiej altówki (jak u Mozarta), Schubert dodał drugą wiolonczelę. To tworzy nieporównywalnie bogate, ciemne i ciepłe brzmienie.
Adagio: Druga część emanuje nieziemskim spokojem. Wydaje się, jakby czas się zatrzymał. Kontrast między porywającą melodią główną a burzliwą częścią środkową to jeden z najbardziej poruszających przykładów muzyki Schuberta.
4. Oktet F-dur (D 803)
Jest to najbardziej rozbudowane dzieło kameralne Schuberta, napisane na duży , mieszany zespół instrumentów smyczkowych i dętych (klarnet, waltornia, fagot).
słynnym Septecie Beethovena .
Efekt: Pomimo dużej obsady, utwór zachowuje serenadowy, towarzyski charakter, ale wielokrotnie przebłyskuje w nim typowa dla Schuberta melancholia.
5. Tria fortepianowe (B-dur D 898 i Es-dur D 929)
Te dwa późne utwory na fortepian , skrzypce i wiolonczelę ukazują Schuberta jako mistrza form wielkoformatowych.
Trio Es-dur: Jest szczególnie znane ze swojej wolnej części, której kroczący temat (inspirowany szwedzką pieśnią ludową) tworzy niesamowitą, wręcz hipnotyczną atmosferę . Temat ten zyskał również popularność we współczesnych filmach (np. w filmie „Barry Lyndon” Stanleya Kubricka) .
Dlaczego te prace są wyjątkowe
Schubert uwolnił muzykę kameralną od jej czysto prywatnego, domowego otoczenia. Tworzył dzieła o „ symfonicznych” proporcjach , często trwające niemal godzinę i wymagające od muzyków pełnego zaangażowania. W tych utworach słychać „ całego ” Schuberta : niestrudzonego melodystę , harmonicznego awanturnika i samotnego wędrowca.
Muzyka na skrzypce i fortepian
1. Trzy sonatiny (D 384, 385 i 408)
Te trzy utwory z 1816 roku znane są dzisiaj jako „ Sonatiny ”, chociaż pierwotnie Schubert nazywał je „ Sonatami ” .
Charakter: W ich twórczości widać silny wpływ Mozarta – są wyraźnie zbudowane, eleganckie i dziecięco lekkie.
Obecnie stanowią one część standardowego repertuaru lekcji gry na skrzypcach, ponieważ są piękne melodycznie , a jednocześnie wciąż przystępne technicznie . Sonatina nr 1 D-dur w szczególności urzeka świeżością i urokiem.
2. Sonata A-dur (D 574) – „ Duet ”
To dzieło z 1817 roku stanowi znaczący krok naprzód. Schubert zaczyna tu traktować skrzypce i fortepian jako całkowicie równorzędnych partnerów .
Styl: Muzyka staje się bardziej złożona, a harmonie odważniejsze . To prawdziwy „duet ” , w którym tematy są nieustannie przekazywane między dwoma instrumentami.
Efekt: Jest znacznie bardziej rozbudowany niż sonatiny i wykazuje już typowy „ schubertowski” oddech z szerokimi łukami melodycznymi .
3. Fantazja C-dur (D 934)
To niewątpliwie najtrudniejszy i najważniejszy utwór Schuberta na skrzypce i fortepian. Napisał go w 1827 roku dla wirtuoza skrzypiec Josefa Slavíka .
Struktura: Fantazja jest utworem jednoczęściowym , ale podzielonym na kilka części. Jej centrum stanowi seria wariacji na temat utworu „ Sei mir gegrüß t ” .
Wyzwanie: Utwór był tak nowoczesny i wymagający technicznie jak na tamte czasy (zarówno na skrzypce, jak i fortepian ) , że część publiczności opuściła salę podczas premiery . Dziś jest uważany za techniczne i muzyczne arcydzieło , wymagające niesamowitego zakresu od eterycznej pogody po ognistą wirtuozerię .
4. Rondo h-moll (D 895) – „ Rondo brilliant ”
Jak sama nazwa wskazuje, to dzieło z 1826 r. zostało zaprojektowane tak, aby było błyskotliwe i wywierało wrażenie na publiczności .
Charakter: Jest to potężny, dumny utwór z heroicznym początkiem i porywającą , taneczną częścią główną.
Cecha szczególna: Tutaj Schubert pokazuje, że opanował także „ wielki styl”, który wzbudzał entuzjazm na sali koncertowej , nie rezygnując przy tym z głębi swojej muzyki.
Dlaczego te prace są wyjątkowe
Kompozycje skrzypcowe Schuberta charakteryzują się tym, że nigdy nie są jedynie wirtuozowską „ pożywką dla skrzypiec”. Nawet w najtrudniejszych fragmentach Fantazji C-dur muzyka zawsze zachowuje śpiewny charakter. Przenosi on zasadę śpiewu na skrzypce: skrzypce „ śpiewają ” melodie, podczas gdy fortepian robi o wiele więcej niż tylko akompaniament – kreuje przestrzenie , nastroje i pejzaże.
Trio(a) fortepianowe/kwartet(y)/kwintet(y) fortepianowy(e)
1. Kwintet fortepianowy A-dur (D 667) – „ Kwintet pstrąga ”
To prawdopodobnie najsłynniejszy kwintet fortepianowy w historii muzyki. Schubert skomponował go w 1819 roku podczas beztroskiego lata w Steyr.
Instrumentacja: Zamiast tradycyjnego składu (fortepian + kwartet smyczkowy) , Schubert wybrał fortepian, skrzypce, altówkę, wiolonczelę i kontrabas. Kontrabas pozwala fortepianowi grać głośniej w wyższych rejestrach, ponieważ fundament jest głęboki i solidny.
Pseudonim: Czwarta część składa się z wariacji na temat jego utworu „ The Trout ” .
Charakter: Utwór emanuje rzadko spotykaną u Schuberta radością i świeżością , niemal bezchmurną . Jest to doskonały przykład wyrafinowanej , towarzyskiej muzyki.
2. Wielkie tria fortepianowe (B-dur i Es-dur)
Schubert poświęcił się intensywnie gatunkowi na fortepian, skrzypce i wiolonczelę dopiero pod koniec życia (1827/28) . Te dwa dzieła należą do najbardziej monumentalnych w swoim rodzaju.
Trio fortepianowe nr 1 B-dur (D 898): Robert Schumann nazwał to dzieło „ inspirującym , pięknym, dziewiczym ” . Charakteryzuje je liryczna bujność i niemal orkiestrowy splendor. Pierwsza część urzeka dostojnym tematem głównym, a Andante to czysta poezja.
Trio fortepianowe nr 2 Es-dur (D 929): To dzieło jest znacznie bardziej dramatyczne i monumentalne.
Cecha szczególna: Druga część utworu (Andante con moto) z rytmem kroczącym jest znana na całym świecie . Schubert wykorzystał tu szwedzką pieśń ludową.
Forma cykliczna: W finale Schubert podejmuje ponownie temat drugiej części – jak na tamte czasy jest to bardzo nowatorska struktura .
3. Adagio Es-dur (D 897) – „ Noturno ”
Pod tą nazwą kryje się pojedyncza część tria fortepianowego , która prawdopodobnie pierwotnie miała być wolną częścią tria B-dur.
Charakter: To dzieło o nieziemskim pięknie i spokoju. Fortepian gra delikatne arpeggia, a skrzypce i wiolonczela śpiewają w intymnym dialogu. Brzmi jak nocna medytacja.
4. Kwartet fortepianowy (Adagio i Rondo koncertujące F-dur, D 487)
Schubert pozostawił po sobie tylko jedno znaczące dzieło przeznaczone na instrumentację fortepianową , skrzypcową, altówkę i wiolonczelę.
Geneza: Napisał ją w 1816 roku dla skrzypka Heinricha Groba.
Styl: To utwór bardzo koncertujący , w którym fortepian zajmuje centralne miejsce, niemal jak w koncercie fortepianowym. Jest mniej głęboki niż późniejsze tria , ale dowodzi mistrzowskiego opanowania przez Schuberta wirtuozowskiego stylu jego wczesnych lat .
Podsumowanie znaczenia
Podczas gdy Kwintet Trouta symbolizuje społeczną radość z muzykowania, dwa tria fortepianowe to arcydzieła architektury, które utorowały drogę Brahmsowi i Dvořákowi . Schubert udowodnił tu, że trio złożone z zaledwie trzech muzyków może uwolnić siłę brzmienia całej symfonii .
Kwartet(y) smyczkowy(e)/sekstet(y)/oktet(y)
1. Późne kwartety smyczkowe
Schubert napisał w sumie 15 kwartetów smyczkowych, ale trzy ostatnie stanowią odrębną klasę, której głębię można porównać jedynie z późnymi kwartetami Beethovena .
Kwartet smyczkowy nr 14 d-moll (D 810) – „ Śmierć i dziewczyna ” : To prawdopodobnie jego najsłynniejszy kwartet . Nazwa pochodzi od drugiej części, w której Schubert wariuje na temat swojej pieśni o tym samym tytule. Całe dzieło charakteryzuje się niespokojną, ponurą energią .
Kwartet smyczkowy nr 13 a-moll (D 804) – „ Rosamunde ” : To jedyny kwartet opublikowany za jego życia . Ma melancholijny i tęskny charakter . Schubert zapożyczył główny temat drugiej części z własnej muzyki scenicznej do „Rosamunde”.
monumentalne , niemal symfoniczne dzieło. Słynie z nieustannego , nerwowego migotania między tonacjami dur i moll, co tworzy niezwykle nowoczesną i pełną napięcia atmosferę .
2. Kwintet smyczkowy C-dur (D 956)
Chociaż pytałeś o sekstety i oktety, kwintet smyczkowy (na dwoje skrzypiec, jedną altówkę i dwie wiolonczele) stanowi absolutne serce jego muzyki kameralnej.
Instrumenty: Druga wiolonczela (zamiast drugiej altówki) nadaje muzyce mroczny, ciepły i orkiestrowy fundament.
Adagio: Ten utwór uważany jest za jeden z najpiękniejszych momentów w historii muzyki. Czas zdaje się stać w miejscu w niekończącej się melodii granej przez skrzypce ponad pizzicato wiolonczel . Został odkryty dopiero kilkadziesiąt lat po śmierci kompozytora.
3. Oktet F-dur (D 803)
W największym zespole kameralnym wybranym przez Schuberta , instrumenty smyczkowe połączył on z instrumentami dętymi (klarnetem, waltornią, fagot).
Budowa: Utwór składa się z sześciu części i formalnie bazuje na Septecie Beethovena.
Charakter: Oktet to wspaniałe połączenie radosnej serenady i głębokiego dramatyzmu. Ukazuje Schuberta jako mistrza barw instrumentalnych, perfekcyjnie wplatając instrumenty dęte w gobelin smyczków.
4. Część kwartetu c-moll (D 703)
To fascynujący fragment. Schubert ukończył tylko pierwszą część zaplanowanego kwartetu.
Efekt: Ten pojedynczy utwór jest tak potężny, gęsty i dramatyczny, że często wykonuje się go dziś jako samodzielny utwór koncertowy . Stanowi on definitywny przełom Schuberta w jego bardzo osobistym , poważnym stylu kwartetu.
Podsumowanie obsady
Chociaż Schubert nigdy nie napisał sekstetu smyczkowego (gatunek ten rozsławił dopiero później Brahms ) , jego Kwintet smyczkowy z dwiema wiolonczelami zapowiada już bogactwo brzmienia sekstetu . Jego Oktet natomiast stanowi ogniwo łączące muzykę kameralną z symfonią.
Ważne dzieła orkiestrowe
Dzieła orkiestrowe Franza Schuberta to historia późnego odkrycia . Ponieważ za życia Schuberta nie miał on prawie żadnych okazji, by jego wielkie symfonie były wykonywane przez profesjonalne orkiestry , wiele jego arcydzieł zyskało światową sławę dopiero dekady po jego śmierci .
Oto najważniejsze dzieła orkiestrowe:
1. Symfonia „ Niedokończona” (nr 7 lub 8 h-moll, D 759)
To dzieło jest jedną z największych zagadek w historii muzyki. Schubert napisał w 1822 roku dwie części o nieziemskim pięknie , a następnie przerwał ich tworzenie.
Charakter: Pierwsza część rozpoczyna się tajemniczym, mrocznym motywem basowym, po którym następuje jedna z najsłynniejszych melodii epoki romantyzmu. Muzyka oscyluje między głęboką rezygnacją a dramatycznymi wybuchami .
Znaczenie: Choć składa się tylko z dwóch części , jest kompletna jako całość. Uważana jest za pierwszą prawdziwie romantyczną symfonię, ponieważ zastępuje formę klasyczną czysto emocjonalną i nastrojową głębią .
2. „ Wielka Symfonia C-dur” (nr 8 lub 9, D 944)
Schubert ukończył to monumentalne dzieło w roku 1826. Jest ono jego symfonicznym dziedzictwem .
„ Niebiańska długość ” : Tak Robert Schumann nazwał to dzieło, gdy odkrył je w 1839 roku (jedenaście lat po śmierci Schuberta). Symfonia trwa prawie godzinę – ogromny czas jak na tamtą epokę .
Styl: Charakteryzuje się nieokiełznaną energią , marszowym rytmem i zupełnie nowym wykorzystaniem instrumentów dętych. Finał to prawdziwy orkiestrowy ryk .
3. Wczesne symfonie (nr 1–6)
Schubert pisał te dzieła w wieku od 16 do 21 lat.
Symfonia nr 4 c-moll ( „ Tragiczna ” ): W tym utworze młody Schubert po raz pierwszy próbuje przełożyć powagę Beethovena na swój własny język muzyczny .
Symfonia nr 5 B-dur: Dzieło o mozartowskiej lekkości i klarowności. Napisana na mniejszą orkiestrę bez klarnetów, trąbek i kotłów, emanuje czystą radością życia.
4. Muzyka sceniczna do „ Rozamundy ” (D 797)
Choć sama sztuka została dawno zapomniana , muzyka Schuberta przetrwała .
Treść: Uwertura ( pierwotnie napisana do magicznego dramatu *Die Zauberharfe*), a także muzyka entr’acte i balety należą do najbardziej czarujących i melodyjnych utworów orkiestrowych Schuberta . Świadczą one o jego zamiłowaniu do wiedeńskiego singspielu i włoskiej opery.
5. Uwertury „ w stylu włoskim” ( D 590 i D 591)
Około 1817 roku Wiedeń ogarnęła gorączka Rossiniego. Schubert odpowiedział na nią, pisząc dwie uwertury , które doskonale naśladowały ducha, dowcip i błyskotliwość włoskiej muzyki operowej, nie tracąc jednocześnie jego własnego wiedeńskiego uroku.
Dlaczego te prace są wyjątkowe
Schubert nie był kopistą Beethovena. Podczas gdy Beethoven „budował” swoje symfonie z drobnych motywów , Schubert pozwalał im płynąć z melodii. Traktował orkiestrę jak rozległe pole barw, w którym instrumenty dęte drewniane ( obój, klarnet, fagot) często odgrywały solistyczne, pieśniowe role .
Inne ważne prace
1. Wielkie cykle pieśni
Swoimi cyklami pieśni Schubert stworzył zupełnie nową formę muzycznego opowiadania historii . Nie są one jedynie zbiorem pieśni, ale podróżami w głąb ludzkiej psychiki.
Piękna młynarka ( D 795): Ten cykl, oparty na poematach Wilhelma Müllera , opowiada historię młodego czeladnika , który zakochuje się, rozpacza po zdradzie i ostatecznie szuka śmierci w strumieniu. Muzyka przechodzi od pełnych nadziei, wędrujących rytmów do głębokiej melancholii.
Winterreise (D 911): Prawdopodobnie najciemniejsze i najbardziej radykalne dzieło całej epoki romantyzmu. W 24 utworach słuchacz podąża za samotnym wędrowcem przez mroźny zimowy krajobraz. To egzystencjalne studium samotności , wyobcowania i zbliżającej się śmierci.
Pieśń łabędzia (D 957): Nie jest to cykl zaplanowany przez kompozytora, lecz pośmiertna kompilacja jego ostatnich pieśni. Zawiera arcydzieła takie jak „ Sobowtór ” czy „ Gołębia poczta ” .
2. Znane piosenki indywidualne
Schubert skomponował muzykę do ponad 600 wierszy . Niektóre z nich stały się tak kultowe, że stały się niemal pieśniami ludowymi:
Król Elfów (D 328): Dramatyczne arcydzieło według Goethego, w którym jeden śpiewak musi wcielić się w cztery role (narratora , ojca, dziecka, Króla Elfów ) , podczas gdy fortepian niestrudzenie naśladuje galopującego konia.
Gretchen am Spinnrade (D 118): Utwór, który ustanowił nowoczesny styl pieśni artystycznej . Akompaniament fortepianowy oddaje monotonny obrót wirującego koła, podczas gdy emocje Gretchen sięgają ekstazy.
Ave Maria (trzecia kantata Ellen, D 839): Pierwotnie oparta na utworze Waltera Scotta „Pani Jeziora ” , stała się jedną z najsłynniejszych pieśni sakralnych na świecie .
3. Muzyka sakralna i msze
Pomimo często napiętych stosunków z kościołem, Schubert pozostawił po sobie głęboko religijne dzieła o wielkim blasku.
Msza nr 6 Es-dur (D 950): Jego ostatnia i najbardziej monumentalna msza. Jest dźwięczna, śmiała harmonicznie i świadczy o zaangażowaniu Schuberta w tradycje Bacha i Händla .
Msza niemiecka (D 872): Dzieło o prostym pięknie . Zamiast tekstu łacińskiego, Schubert użył wersetów niemieckich, co sprawia, że msza jest stałym elementem hymnów zbiorowych w wielu kościołach do dziś (zwłaszcza hymnu „ Święty, święty ” ).
4. Dzieła sceniczne (opery i śpiewy)
Schubert przez całe życie walczył o sukcesy w teatrze, jednak wiele z jego oper miało premierę dopiero długo po jego śmierci .
Fierrabras (D 796): Heroiczno-romantyczna opera o rycerskości i miłości. Zawiera wspaniałe fragmenty orkiestrowe i chóralne, ale przez długi czas cierpiała z powodu słabego libretta.
Alfonso i Estrella (D 732): Opera w całości skomponowana (bez dialogów mówionych), bardzo niezwykła i nowatorska jak na ówczesny Wiedeń .
Spiskowcy (D 787): Urocza pieśń śpiewana oparta na starożytnej komedii Lizystrata , ukazująca poczucie humoru i lekkość Schuberta .
5. Utwory wokalne polifoniczne
Schubert był mistrzem w komponowaniu utworów chóralnych, szczególnie na głosy męskie .
Pieśń duchów nad wodami (D 714): Głęboka muzyczna oprawa poematu Goethego na osiem głosów męskich i niskie instrumenty smyczkowe. To mistyczne, nastrojowe dzieło o ludzkiej duszy.
Serenada ( „Zö gernd leise ” , D 920): Cudowne dzieło na alt solo i chór żeński (lub męski ) , doskonale oddające nocną atmosferę Wiednia .
Muzyka wokalna Schuberta jest kluczem do całej jego twórczości. Nawet jego symfonie i sonaty często można w pełni zrozumieć tylko wtedy, gdy zna się pieśni i chóry, których tematy często w nich wykorzystywał.
Anegdoty i ciekawostki
Życie Franza Schuberta oferuje fascynujący wgląd w wiedeński romantyzm – mieszankę głębokiej melancholii, pomysłowego uporu i niemal niewiarygodnej produktywności . Oto kilka najciekawszych anegdot i faktów na temat człowieka, którego jego przyjaciele pieszczotliwie nazywali „ Schwammerl” (Grzyb).
1. Dlaczego „ grzyby ” ?
Schubert był niski (zaledwie około 1,52 m) i nieco pulchny w późniejszych latach . Ze względu na swój wzrost i dobroduszne usposobienie , przyjaciele nazywali go „ Schwammerl” (po bawarsku/ austriacku „ mały grzybek”). Pomimo niskiego wzrostu , emanował ogromną charyzmą, gdy tylko zasiadł do fortepianu.
2. „ Okularysta ” z konieczności
Schubert był skrajnie krótkowzroczny. Podobno nosił okulary nawet w nocy. Dlaczego? Aby móc zacząć komponować od razu rano, gdy tylko otworzył oczy, bez konieczności szukania okularów . Muzyka często płynęła z niego tak szybko, że liczyła się każda sekunda .
3. Król Olch i Kałamarz
Geneza „Elkinga” to jedna z najsłynniejszych legend: przyjaciel odwiedził Schuberta i zastał go w stanie absolutnej ekstazy, recytującego na głos wiersz Goethego i jednocześnie komponującego muzykę. Podobno w pośpiechu i podnieceniu Schubert użył atramentu nie do pisania, lecz do wymazywania, a nawet rozlał kałamarz po całym papierze . Dzieło zostało ukończone w zaledwie kilka godzin – błysk geniuszu osiemnastolatka .
4. Nieudane spotkanie z Beethovenem
Schubert czcił Beethovena jak boga, ale przez lata nie śmiał z nim rozmawiać, mimo że mieszkali w tym samym mieście. Kiedy w końcu spróbował osobiście zaprezentować Beethovenowi Wariacje na fortepian na cztery ręce , na widok mistrza ogarnęła go panika . Podobno drżał tak bardzo, że nie mógł wykrztusić słowa i omal nie uciekł z pokoju. Później jednak Beethoven miał przeczytać muzykę Schuberta i docenić jego geniusz.
5. „ Niedokończony” w szafce
Dlaczego Schubert porzucił swoją słynną Symfonię h-moll po zaledwie dwóch częściach , pozostaje jedną z największych zagadek w świecie muzyki. Zabawnym , choć tragicznym, szczegółem jest to, że przekazał rękopis przyjacielowi, Anselmowi Hüttenbrennerowi . Hüttenbrenner uznał go jednak za bezwartościowy i przez dziesięciolecia trzymał w szufladzie. Dopiero w 1865 roku – 37 lat po śmierci Schuberta – arcydzieło zostało przypadkowo odkryte i miało swoją premierę .
6. Bieda i „ wspólne” ubrania
Schubert często żył w niepewnych warunkach . Zdarzało się, że dzielił nie tylko pokój, ale także ubrania i pieniądze ze swoim przyjacielem Franzem von Schoberem. Jeśli któryś z nich coś sprzedał, obaj żyli z uzyskanego dochodu. Zdarzało się , że Schubert nie posiadał fortepianu i komponował przy stole w karczmie lub na instrumentach pożyczonych od przyjaciół.
7. „Schubertiady ” jako protest
To, co dziś uważa się za przyjemną muzykę kameralną, wówczas było również manifestem politycznym. Za represyjnego reżimu Metternicha zgromadzenia publiczne były ściśle kontrolowane . „Schubertiady ” w prywatnych spotkaniach oferowały przyjaciołom przestrzeń do komponowania zakazanych wierszy i subtelnej krytyki społeczeństwa . Schubert został nawet na krótko aresztowany przez policję, ponieważ należał do grupy przyjaciół uważanych za „ podejrzanych ” .
Czy wiesz? Schubert był tak płodny, że czasami nie rozpoznawał własnych utworów. Kiedyś, gdy przyjaciel zagrał mu jedną z jego starszych piosenek, podobno powiedział: „ Wcale nie jest zła , kto to napisał? ”.
(Niniejszy artykuł został przygotowany przy wsparciu i udziale modelu Gemini, dużego modelu językowego (LLM) firmy Google. Jest to jedynie dokument referencyjny służący do odkrywania muzyki, której jeszcze nie znasz. Treść tego artykułu nie gwarantuje pełnej dokładności. Prosimy o weryfikację informacji w rzetelnych źródłach.)
Best Classical Recordings
on YouTube
Best Classical Recordings
on Spotify